Home Blog Self Innovation Έξυπνοι Σκακιστές, Ανόητοι Εγκληματίες και η Ψευδαίσθηση της Αυτοπεποίθησης

Έξυπνοι Σκακιστές, Ανόητοι Εγκληματίες και η Ψευδαίσθηση της Αυτοπεποίθησης

Σημάδια αυτοπεποίθησης.

Ο Δαβίδ αντιμετώπισε τον Γολιάθ με την βοήθεια μια απλής σφεντόνας. Η φράση λεφτά υπάρχουν μας επηρέασε όλους, τουλάχιστον στην αρχή, και ένα γκρουπ ανθρώπων ακολουθεί στο 94% των περιπτώσεων την άποψη που θα ακουστεί πρώτη. Οι ενδείξεις αυτοπεποίθησης αντιμετωπίζονται ως μια ειλικρινή ένδειξη ικανοτήτων και γνώσης. Όμως η αυτοπεποίθηση που πολλές φορές οι άνθρωποι προβάλουν, είναι συχνά μια ψευδαίσθηση.

Πιάσε με αν Μπορείς

Μια από τις πιο αξιοσημείωτες περιπτώσεις αυτοπεποίθησης στην Ιστορία είναι πιθανόν ο Frank Abagnale, τον οποίο υποδύεται ο Leonardo DiCaprio στην ταινία του Steven Spielberg Catch me if you can.

Στην ηλικία των 18 παρίστανε τον πιλότο της αεροπορικής εταιρίας Pan Am και χωρίς κανείς να το καταλάβει, διένυσε συνολικά ένα εκατομμύριο μίλια σε ταξίδια. Όταν τελικά συνελήφθη στην ηλικία των 21 στην Γαλλία, ήταν καταζητούμενος σε 12 χώρες.  Τα επίπεδα αυτοπεποίθησης που πρόβαλε ήταν παρόμοια με αυτά που κάποιος θα περίμενε να έχει ένας ειδικός.

Βέβαια, τα σημάδια αυτοπεποίθησης που προβάλει κάποιος δεν προβλέπουν ακρίβεια. Ακόμα, η αυτοπεποίθηση δεν συνδέεται με την νοημοσύνη. Είναι μια γενική συμπεριφορά προσωπικότητας η οποία βέβαια δεν περιορίζεται σε ένα και μόνο πεδίο. Κάποιος που δείχνει στοιχεία αυτοπεποίθησης σε έναν τομέα, είναι σχεδόν σίγουρο πως θα το κάνει σε όλους.

Έξυπνοι Σκακιστές, Υπερβολική Αυτοπεποίθηση

Το σκάκι έχει τρία συγκεκριμένα χαρακτηριστικά: Χρειάζεται υψηλή νοητική ικανότητα, οι γυναίκες που ασχολούνται επαγγελματικά με το άθλημα είναι λιγότερες από το 5% των παικτών και η ικανότητα σου μετριέται σχεδόν με απόλυτη ακρίβεια.

Στατιστικά, κάποιος που έχει υψηλότερη βαθμολογία σε ELO από εσένα, είναι σχεδόν δεδομένο πως θα σε κερδίσει. Να φανταστείς πως αν κάποιος έχει 200 μονάδες περισσότερες από εσένα, έχει 74% πιθανότητες να σε κερδίσει. Αν έχει 400 μονάδες παραπάνω είναι σχεδόν σίγουρο πως θα χάσεις, αφού οι πιθανότητες ξεπερνούν το 85%.

Όπως καταλαβαίνεις λοιπόν, ήρθε η ώρα για ένα πείραμα. Στο World Open της Philadelphia και στο U.S Team Championship στο New Jersey, πραγματοποιήθηκε ένα πείραμα αυτοπεποίθησης στους σκακιστές που θα έπαιρναν μέρος.

Οι ερωτήσεις που θα έκαναν σε κάθε διαγωνιζόμενο ήταν απλές. Ποια είναι η τωρινή σου βαθμολογία και ποια βαθμολογία πιστεύεις πως θα αντιπροσώπευε περισσότερο τις ικανότητες σου. Οι απαντήσεις όμως που θα έδιναν οι σκακιστές δεν ήταν καθόλου απλές.

Παρόλο που οι επιστήμονες περίμεναν τους σκακιστές να δηλώσουν, στο μεγαλύτερο ποσοστό, πως η βαθμολογία τους αντιστοιχεί στις ικανότητες τους, βρέθηκαν προ εκπλήξεως!

Μόνο το 21% των σκακιστών θα δήλωνε πως η βαθμολογία τους αντιπροσωπεύει τις πραγματικές τους ικανότητες. Το 75% δήλωσε πως η βαθμολογία τους υποτιμά τις ικανότητες τους! Μάλιστα, θεωρούσαν πως άξιζαν 100 μονάδες παραπάνω. Το ουσιαστικό πρόβλημα όμως δεν βρίσκεται στα επίπεδα αυτοπεποίθησης που οι συγκεκριμένοι αθλητές προέβαλαν. Το πρόβλημα βρίσκεται στην ακρίβεια της εκτίμησης τους.

Μετά από ένα χρόνο, οι ίδιοι επιστήμονες έλεγξαν τα επίπεδα βαθμολογίας των ίδιων παικτών. Όπως ήδη πέρασε από το μυαλό σου, ήταν ακριβώς τα ίδια. Αυτό που οι σκακιστές βίωναν ονομάζεται ψευδαίσθηση αυτοπεποίθησης.

Όταν βιώνουμε ψευδαίσθηση αυτοπεποίθησης τείνουμε να παρουσιάζουμε δύο χαρακτηριστικά. Το πρώτο είναι πως υπερεκτιμούμε τις ικανότητες μας, ιδίως σε σύγκριση με άλλους και το δεύτερο είναι πως αν κάποιος επιδεικνύει υψηλές δόσεις αυτοπεποίθησης, το εκλαμβάνουμε ως ξεκάθαρο σημάδι γνώσης και ικανότητας.

Αυτό βέβαια δεν θα ήταν πρόβλημα αν η αυτοπεποίθηση είχε όντως κάποια σχέση με τα παραπάνω χαρακτηριστικά. Η πραγματικότητα όμως είναι πως η αυτοπεποίθηση και η ικανότητα μπορεί να απέχουν έτη φωτός απόστασης μεταξύ τους. Ένα κενό το οποίο εκφράζεται απόλυτα στους εγκληματίες!

Ανόητοι Εγκληματίες και Χυμός Λεμονιού

Οι περισσότεροι πιστεύουμε πως οι εγκληματίες είναι κάποια άτομα όπου ο εγκέφαλος τους λειτουργεί σε επίπεδα στρατόσφαιρας και πως μόνο ο James Bond(όχι και διάνοια!) και ο Sherlock Holmes μπορούν να τους αντιμετωπίσουν. Αυτό βέβαια δεν είναι ο κανόνας, αλλά πολλές φορές η εξαίρεση.

Για να καταλάβεις τι σημαίνει πραγματικά ψευδαίσθηση αυτοπεποίθησης θα σου αναφέρω την περίπτωση του McArthur Wheeler του οποίου η περίπτωση αναφέρεται από τους Κοινωνικούς Ψυχολόγους Justin Kruger και David Dunning.

Ο συγκεκριμένος κύριος λήστεψε δύο τράπεζες το 1995 στο Pitsburgh, φορώντας μια απίστευτη μεταμφίεση. Το σχέδιο διαφυγής του δεν πρέπει να δούλεψε και πολύ καλά αφού μετά από μια ώρα τον έπιασαν! Το παράξενο όμως δεν είναι αυτό. Το παράξενο είναι πως στην Αστυνομία θα δήλωνε ότι είναι αθώος και πως τα στοιχεία που έχουν εναντίον του είναι μηδαμινά.

Για κακή του τύχη, δεν είχε πρόβλημα μόνο το σχέδιο διαφυγής αλλά και η εξαιρετική του μεταμφίεση! Οι Αστυνομικοί, του έδειξαν τις κάμερες ασφαλείας, όπου γυρνούσε ανενόχλητος μέσα στην Τράπεζα επειδή πίστευε πως ο παιδικός χυμός λεμονιού που είχε βάλει στο πρόσωπο του θα τον καθιστούσε αόρατο στις κάμερες! Εγκληματική διάνοια σίγουρα, αλλά όχι για τον εαυτό του.

Αυτό το περιστατικό μου θυμίζει άλλη μια περίπτωση που είχα διαβάσει περί αυτοπεποίθησης, όπου ο 66χρονος Samuel Porter ήθελε να περάσει μια ψεύτικη επιταγή του ενός εκατομμυρίου δολαρίων στο super market και έκανε σκηνή επειδή η ταμίας δεν του έδινε ρέστα! Βέβαια η άτυχη υπάλληλος καλώς έπραξε γιατί αν όντως του έδινε ρέστα θα άλλαζε τον τρόπο που πηγαίνουμε όλοι super market.

Παρόμοιες περιπτώσεις που αντιπροσωπεύουν την ψευδαίσθηση αυτοπεποίθησης έχουμε δει όλοι, είτε λίγο είτε πολύ, στο Greek Idol.  Ειδικά στις auditions, άτομα τα οποία έχουν κυριολεκτικά άγνοια με το τραγούδι, όταν αποκλείονται από την διαδικασία το βρίσκουν όχι μόνο παράξενο αλλά κατηγορούν και τους κριτές ως άσχετους! Μεγάλες στιγμές…

Δεν είναι κακό να έχεις αυτοπεποίθηση και να πιστεύεις στις ικανότητες σου. Αντιθέτως μάλιστα, σε βοηθά να αποδώσεις. Κακό είναι να ελπίζεις πως έχεις ικανότητες όταν αυτές απουσιάζουν. Ο κίνδυνος είναι μεγάλος επειδή δεν ρισκάρεις μόνο να γίνεις ρεζίλι ή να πάρεις στον λαιμό σου αθώους αλλά κυρίως στο ότι δεν πρόκειται να βελτιωθείς ποτέ.

Γνωρίζεις πολύ καλά από την καθημερινότητα σου, πως η ψευδαίσθηση αυτοπεποίθησης δεν χτυπά τόσο τα άτομα που έχουν όντως ικανότητες, όσο αυτά που δεν έχουν.

Όταν δεν κατανοείς το φάσμα των ικανοτήτων σου, τότε είναι σχεδόν απίθανο να κάνεις τα απαραίτητα βήματα για να βελτιωθείς. Οι ικανότητες μας δεν έχουν ταβάνι ούτε είναι κάποιο video game που κάποια στιγμή το τερματίζεις. Απαιτούν ένα αέναο ταξίδι έκφρασης και εξέλιξης. Μια συνεχή πάλη με τον εαυτό μας όπου η επιβεβαίωση και η αμφισβήτηση διαδέχονται απρόβλεπτα η μια την άλλη. Εσύ απλά προσγειώνεσαι κάπου στην μέση προσπαθώντας να κερδίσεις συνειδητή επίγνωση της κατάστασης και να μάθεις από αυτήν.

Τα λάθη μας δεν κρύβονται στην έλλειψη αυτοπεποίθησης αλλά στην αγάπη μας γι’ αυτήν.

 

Χρήστος Παπανίκας