Home Blog Self Innovation Impostor Phenomenon – Μέρος 2ο

Impostor Phenomenon – Μέρος 2ο

Impostor Phenomenon και επιτυχία στους Στόχους

 

Η αναγνώριση του Impostor Phenomenon είναι μία τελευταία πρόοδος της ψυχολογίας- ο όρος Impostor Phenomenon εμφανίστηκε το 1978 από τους Clance και Imes. Φαίνεται να είναι το αντιδιαμετρικά αντίθετο ενός άλλου σύγχρονου αντικειμένου έρευνας: των ψυχοπαθών με υπερβολική αυτοπεποίθηση. Ενώ οι άνθρωποι με Impostor Phenomenon βασανίζονται από αυτό-αμφισβήτηση για το αν αξίζουν την επιτυχία τους, οι ψυχοπαθείς εν γνώσει τους θα υπερεκτιμήσουν και θα πουλήσουν πολύ καλά τις ικανότητες για να κερδίσουν ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Και οι δύο παθήσεις εμφανίζονται συνήθως σε πετυχημένους ανθρώπους, δείχνοντας ότι δεν υπάρχει ουσιαστικά μονό ένας δρόμος ή ένα αποτέλεσμα στην επιτυχία.

Υπάρχει η υπόθεση ότι το Impostor Phenomenon πιθανότατα είναι παρενέργεια του μοντέρνου εργασιακού χώρου, ο οποίος φαίνεται να ταιριάζει όλο και περισσότερο σε εξωστρεφείς ανθρώπους που ζητούν περισσότερη δύναμη και ευθύνη όσο το δυνατόν νωρίτερα. Είναι μάλιστα ενδιαφέρον πως ένα καινούργιο βιβλίο αυτό-βοήθειας έχει τον τίτλο ‘ο οδηγός ενός καλού ψυχοπαθούς στην επιτυχία’. Έτσι τα ανασφαλή μέλη του εργασιακού χώρου βρίσκουν τους εαυτούς τους περικυκλωμένους από αποφασιστικούς συνεργάτες, και έτσι φοβούνται να παραδεχτούν τις αδυναμίες τους.

Παρόλα αυτά το Impostor Phenomenon δεν είναι μια φυσιολογική αντίδραση ενός ηθικού σε υψηλή πίεση ή σε περιορισμένες χρονικά καταστάσεις. Σε αντίθεση, το Impostor Phenomenon είναι συνδεδεμένο με άλλες άκαμπτες ανταποκρίσεις, όπως υψηλά επίπεδα αποστασιοποίησης, εξάρτησης και δυσπιστίας. Επίσης είναι συχνά συνυφασμένο με τον φόβο της αποτυχίας αλλά και της επιτυχίας. Ακόμα και αν δεν υπάρχει συγκεκριμένη πρόκληση οι ‘υποκριτές’ βιώνουν μεγάλο άγχος. Έχουν συνήθως μεγάλη ανάγκη για επιβεβαίωση, ενώ παράλληλα νιώθουν αβοήθητοι παρόλο που θέτουν τις δικές τους μη ρεαλιστικές υψηλές προσδοκίες.

Άλλοι λόγοι που μπορεί να οδηγήσουν στο φαινόμενο Impostor Phenomenonείναι η έλλειψη κοινωνικής στήριξης ή κατάλληλων προτύπων και μεντόρων. Είναι λοιπόν βασικό να αναγνωρίζουν οι άνθρωποι ότι δεν είναι τέλειοι. Επίσης, ο συνεχής φόβος της αποτυχίας και η έλλειψη στήριξης σε δύσκολες στιγμές μπορεί να μπερδέψει τους ανθρώπους και να τους κάνει να νιώσουν υποκριτές.

Μια άλλη ενδιαφέρουσα περίπτωση είναι των ανθρώπων οι οποίοι ήταν πετυχημένοι όταν ήταν νέοι, ενώ τώρα πρέπει να δουλεύουν σκληρά έτσι ώστε να διατηρήσουν τα ίδια αποτελέσματα. Για αυτούς τους ανθρώπους η επιτυχία έρχεται χωρίς προσπάθεια, άρα το γεγονός ότι χρειάζεται να προετοιμαστούν τους καθιστά ανίκανους…

Είναι σημαντικό να μην μπερδέψουμε το Impostor Phenomenon με την περιστασιακή ανασφάλεια η οποία είναι απόλυτα φυσιολογική και μπορεί να μας βοηθήσει να προοδεύσουμε: αν αποστασιοποιηθούμε και αναρωτηθούμε για την προσέγγιση και τις πράξεις μας, τότε μπορούμε να βρούμε μια καλύτερη λύση.

Είναι επίσης σημαντικό να ξεχωρίσουμε τους ‘ψεύτο-Impostor Phenomenon’ ανθρώπους: πρόκειται για ανθρώπους οι οποίοι ανοιχτά υποστηρίζουν ότι δεν είναι αρκετά καλοί και αυτό-περιορίζονται έτσι ώστε να μαζέψουν συμπάθεια και δικαιολογίες. Αυτή είναι η περίπτωση του ‘αμυντικού πεσιμισμού’ και είναι βασικά ένας τρόπος χειραγώγησης εντυπώσεων και προσδοκιών. Οι άνθρωποι με το ‘πραγματικόImpostor Phenomenon θα ντρέπονταν αν οποιοσδήποτε από τον εργασιακό τους χώρο αντιλαμβανόταν τις εσωτερικές τους αμφιβολίες και συχνά κρύβουν την επιπρόσθετη προσπάθειά τους.

Αυτό που ακολουθεί από τα προαναφερθέντα είναι ότι η βοήθεια για τους ανθρώπους με Impostor Phenomenon δεν μπορεί να προέρχεται από το εργασιακό τους περιβάλλον. Για την ακρίβεια, αυτό που απαιτείται είναι ένα ασφαλές περιβάλλον, όπου μπορούν να επιτρέψουν στον εαυτό τους να είναι ευάλωτοι και θα είναι ελεύθεροι να εξερευνήσουν την κατάστασή τους. Κάποιος βέβαια μπορεί να ξεκινήσει με τη θεραπεία των συμπτωμάτων του Impostor Phenomenon: υπάρχουν πολλές τεχνικές οι οποίες μπορούν να βοηθήσουν με το άγχος, την κατάθλιψη και την έλλειψη αυτοπεποίθησης. Κάθε ένα από αυτά τα συμπτώματα που συχνά εμφανίζονται μαζί μπορεί να είναι πολύ σοβαρά, και ένας έμπειρος θεραπευτής μπορεί να βοηθήσει. Παρόλα αυτά μέχρι να επιβεβαιωθεί ότι το πρόβλημα είναι το Impostor Phenomenon, όλα αυτά τα συμπτώματα θα ενδυναμώνονται ενώ είναι πιθανό να εμφανιστούν και άλλα.

  • Αναλύοντας Εις Βάθος
Απόδοση και Ανάλυση θεωριών

Ανάλυση θεωρίας Απόδοσης και Impostor Phenomenon

Για μια πιο εις βάθος ανάλυση και θεραπεία, πρέπει να εξετάσουμε τον τρόπο με τον οποίο αυτά τα άτομα αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις και αποδίδουν το αποτέλεσμα. Ξεκινώντας λοιπόν από το πρώτο ο Kumar και ο Jagacinski χρησιμοποίησαν τη θεωρία Achievement Goal Theory για να εξετάσουν πώς οι ‘υποκριτές’ διαμορφώνουν τις προκλήσεις σε σχέση με τους στόχους τους. Υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι για να ορίσει κανείς την επάρκεια σε σχέση με έναν στόχο: είτε με όρους που έχουν να κάνουν με την προσωπική επίδοση (όπως η κατανόηση ή η ικανότητα) ή σε σύγκριση με τις επιδόσεις των άλλων (βλ. συγκρίνοντάς τους με τους υπόλοιπους).

Στην πρώτη περίπτωση, οι λεγόμενοι “στόχοι εγχειρημάτων” (‘taskinvolving goals’), η ανάπτυξη της ικανότητας ή η ολοκλήρωση της δουλειάς, σηματοδοτούν την επίτευξη του στόχου και έτσι η δύναμη της αξιολόγησης παραμένει στο άτομο. Στην τελευταία περίπτωση των λεγόμενων ‘στόχων ικανοτήτων’(‘ability-approach goal’), η επιτυχία ορίζεται σε σύγκριση με αυτήν των άλλων. Παρόλο που αυτή ή ανταγωνιστική προοπτική είναι πολύ συχνή, στην ουσία στερεί από το υποκείμενο τη δυνατότητα αυτοκυριαρχίας. Όπως είχα επιχειρηματολογήσει σε ένα άλλο άρθρο, η αλλαγή του τρόπου που κάποιος θέτει στόχους μπορεί να αντιστρέψει το παραπάνω.

Υπάρχει και ένας άλλος κρίσιμος παράγων που πρέπει να εισάγουμε: η θεωρία για την ευφυΐα. Υπάρχουν δύο βασικές προσεγγίσεις: η ενότητα και η σταδιακή θεωρία. Στην πρώτη περίπτωση, πιστεύεται ότι η ευφυΐα είναι σταθερή αλλά και το πόσο ευφυής είναι κάποιος αντικατοπτρίζεται στην απόδοσή του. Στη δεύτερη περίπτωση, στη σταδιακή θεωρία, οι άνθρωποι πιστεύουν ότι η ευφυΐα είναι εύπλαστη και έτσι μπορεί να βελτιωθεί.

Μολονότι υπάρχουν κάποια σαφή βιολογικά όρια στην ευφυΐα, έχει καταδειχθεί ότι κατά μέσο όρο η εξάσκηση και η αυτοβελτίωση μπορούν να οδηγήσουν σε καλύτερη απόδοση, έτσι ώστε να μπορεί κανείς να ισχυρισθεί ότι η σταδιακή θεωρία βρίσκεται πλησιέστερα στην αλήθεια. Το ίδιο επιχείρημα μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ένα πιο βασικό επίπεδο για το φαινόμενο της πλαστικότητας των νευρώνων και της ικανότητας του εγκεφάλου να αλλάζει τα δομικά μοτίβα του και να αποκτά καινούργιες ικανότητες ακόμη και σε πολύ προχωρημένη ηλικία.

Το ενδιαφέρον είναι ότι υπάρχει μια σαφής αντιστοιχία μεταξύ της θεωρίας της ευφυΐας που έχει κανείς και τους τύπους των στόχων που τίθενται! Οι άνθρωποι που προσυπογράφουν τη θεωρία της ενότητα της ευφυΐας τείνουν να βλέπουν κάθε απόδοση ως μέτρηση της ικανότητάς τους και για αυτό τον λόγο χρειάζεται να συγκρίνουν τους εαυτούς τους με τους υπόλοιπους: έτσι συνήθως θέτουν ability-approach στόχους. Το γεγονός αυτό τους κάνει πιο επιρρεπείς στο Impostor Phenomenon. Οι άνθρωποι που βλέπουν την απόδοση ως μέτρηση της “τρέχουσας ευφυΐας” (σταδιακή θεωρία)· αλλά αναγνωρίζουν ότι αυτό δεν είναι κάτι τελειωτικό και ότι μπορεί να βελτιωθεί, πιστεύουν ότι η ικανότητά τους μπορεί να αυξηθεί μέσω της προσπάθειας και θέτουν στόχους για τη βελτίωση των εγχειρημάτων τους. Αυτό τους δίνει επίσης το κίνητρο να συνεχίσουν να βελτιώνουν την απόδοσή τους αντί να αποκτούν μια αυτοπεριοριζόμενη πεποίθηση ότι μπορεί να μην είναι ‘αρκετά ευφυείς’.

  • 3 Άξονες Αξιολόγησης
Βασικές Αρχές αξιολόγησης

Βασικές Αρχές αξιολόγησης

Από τη στιγμή που ο στόχος έχει τεθεί και αφού έχει ολοκληρωθεί το εγχείρημα, έρχεται το πολύ σημαντικό στάδιο της αξιολόγησης του αποτελέσματος. Το ύφος αξιολόγησης ενός ατόμου μπορεί να αποδοθεί σε τρεις άξονες: εσωτερικό/εξωτερικό, σταθερό/ασταθή και παγκόσμιο/συγκεκριμένο. Ο εσωτερικός/εξωτερικός άξονας δηλώνει κατά πόσον το άτομο αισθάνεται υπεύθυνο ή αν αξιολογεί το αποτέλεσμα των εξωτερικών παραγόντων. Ο σταθερός/ασταθής άξονας αναγνωρίζει κατά πόσον η αιτία για αυτό το αποτέλεσμα είναι μόνιμο ή παροδικό και ο παγκόσμιος/συγκεκριμένος άξονας δηλώνει κατά πόσον η αιτία είναι μπορεί να εφαρμοσθεί σε άλλες καταστάσεις/προκλήσεις ή αν είναι απλώς περιορισμένη σε αυτή την περίπτωση.

Αυτό το μοντέλο είναι εξίσου εφαρμόσιμο στην περίπτωση που κάποιος αξιολογεί την επιτυχία ή την αποτυχία και είναι πολύ σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε πότε κάποιος αλλάζει μεταξύ των δύο αυτών καταστάσεων! Οι συναισθηματικά εύρωστοι άνθρωποι τείνουν να αποδίδουν την επιτυχία σε εσωτερικούς, σταθερούς και παγκόσμιους παράγοντες, π.χ. την κάνουν μέρος της ταυτότητάς του, ενώ αποδίδουν την αποτυχία στους αντίθετους συνδυασμούς. Οι ‘υποκριτές’ από την άλλη πλευρά τείνουν να κάνουν το αντίθετο, αποδίδοντας την επιτυχία σε εξωτερικούς, παροδικούς και συγκεκριμένους παράγοντες και άρα ποτέ δεν ‘κατέχουν’ τα επιτεύγματά τους. Αυτό οδηγεί σε υποτίμηση της απόδοσής τους.

Η αλλαγή της θεωρίας της ευφυΐας, του τρόπου της θέσης στόχων και του ύφους της αξιολόγησης ενός ατόμου είναι μακρές διαδικασίες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα οι άνθρωποι. Ωστόσο, είναι εύκολο να δει κανείς πώς συνδέονται αυτά τα πράγματα και μπορεί κανείς να ελπίζει για ένα αποτέλεσμα τύπου ντόμινο στη θεραπεία: η αλλαγή ενός μέρους θα δημιουργούσε μια θετική ορμή αλλαγής, δίνοντας στο άτομο τη δυνατότητα να αναλάβει τον έλεγχο της ζωής του. Άλλες προχωρημένες τεχνικές που μπορούν να βοηθήσουν είναι η υποχώρηση/οπισθοδρόμηση, για να ανακαλύψει κανείς πότε και πώς έχει αποκτήσει αυτές τις πεποιθήσεις, η ύπνωση, για να διερευνηθεί άμεσα το υποσυνείδητο και η άσκηση στην resilience για να υπομείνει τις προκλήσεις στην εργασία και την προσωπική ζωή.

Αποτελεί κοινή παρεξήγηση ότι η επιτυχία φέρνει την ευτυχία ή ότι λύνει όλα τα προβλήματα της ζωής. Άλλωστε, η αλήθεια είναι ότι η επιτυχία φέρνει και αυτή νέες προκλήσεις, μία εκ των οποίων είναι η παραδοχή του να είναι κανείς ευάλωτος και η αποδοχή του ότι χρειάζεται βοήθεια. Αν νομίζετε ότι έχετε Impostor Phenomenon, μπορείτε να συμπληρώσετε αυτό το ερωτηματολόγιο που έχει σχεδιασθεί από έναν από τους πρώτους ερευνητές στον χώρο αυτό.

http://paulineroseclance.com/pdf/IPTestandscoring.pdf

Φυσικά το Ipostor Phenomenon είναι μια ακραία κατάσταση και όλοι μπορούν αν χρησιμοποιήσουν μια ανάλυση σαν και αυτή που παρουσιάζεται παραπάνω για να βεβαιωθούν ότι οδηγούνται στην επίτευξη των στόχων τους με βιώσιμο τρόπο