Home Blog Self Innovation Ηθική, Κάμερον Ντίαζ και το Μοντέλο Λογικού Εγκλήματος

Ηθική, Κάμερον Ντίαζ και το Μοντέλο Λογικού Εγκλήματος

ηθική και αποφάσεις ζωής

Πόση ηθική υπάρχει μέσα μας και πόση στην καθημερινότητα μας; Αν είχαμε την δυνατότητα να κλέψουμε 10 εκατομμύρια ευρώ και να μην μας πιάσουν ποτέ, θα το κάναμε; Δύσκολο ερώτημα έτσι;

Όμως, σε τι βαθμό η ηθική μέσα μας θα μας επηρέαζε από το να κλέψουμε 20 εκατομμύρια, να μην μας πιάσουν ποτέ και ταυτόχρονα η κίνηση αυτή να έσωζε την ζωή ενός αγαπημένου προσώπου; Τελικά ο σκοπός αγιάζει τα μέσα ή τα μέσα τον σκοπό; Εξαρτάται από το τι μας συμφέρει την κάθε φορά. Εκτός και αν το προσωπικό συμφέρον δεν είναι τόσο ισχυρό κίνητρο!!!

Όπως έγραψε κάποτε ο Oscar  Wild :

Η ηθική, όπως και η τέχνη, σημαίνει να τραβάς κάπου μια γραμμή.

Το πότε και το που είναι μια άλλη ιστορία…

Τι Σχέση έχει η Κάμερον Ντίαζ;

Στην ενδιαφέρουσα ταινία The  Box, η Κάμερον Ντίαζ βρίσκεται μπροστά σε ένα πολύ ισχυρό δίλημμα που σχετίζεται με την ηθική. Θα πάρει 1 εκατομμύριο δολάρια, χαριστικά και χωρίς φορολόγηση. Με μια σημαντική σημείωση: αν δεχτεί να τα πάρει μια ζωή στον πλανήτη θα χαθεί. Τι θα έκανες;

Η σκέψη και μόνο έχει άμεση σχέση με μοντέλα βασικής ζύγισης επιλογών. Σε μια πρόχειρη καταγραφή μπορούμε να υπολογίσουμε στο παρόν δίλημμα το κατά πόσο έχουμε ανάγκη αυτά τα χρήματα. Αμέσως μετά όμως σκεφτόμαστε και την ζωή που θα χαθεί με την επιλογή μας. Όμως το συγκεκριμένο πείραμα αποφάσισα να το κάνω και εγώ ο ίδιος σε ανθρώπους του κοντινού μου περιβάλλοντος.

Σου δίνονται 10 εκατομμύρια ευρώ και ταυτόχρονα ενώ τα δέχεσαι μια ζωή στον πλανήτη χάνεται. Όμως, με κάποιες παραμέτρους:

  1. Το άτομο που χάνεται δεν το ξέρεις ούτε το έχεις γνωρίσει ποτέ.
  2. Τα χρήματα που δέχεσαι είναι ο μόνος τρόπος για να σώσεις την ζωή ενός κοντινού σου προσώπου.
  3. Το άτομο που θα χαθεί έχει 50% πιθανότητες να είναι ένα αθώο παιδί και 50% πιθανότητες να είναι ένας στυγνός εγκληματίας.

Το σημαντικό σε αυτό το πείραμα δεν σχετίζεται τόσο με τις άμεσες απαντήσεις που πήρα όσο με τα ερωτήματα που ειπώθηκαν αιθέρια και στο πλαίσιο της φιλικής συζήτησης. Όταν ρωτάμε τους ανθρώπους για μια απόφαση που δεν χρειάζεται να πάρουν άμεσα είναι πολύ πιο ανοιχτοί στο να μιλήσουν απ’ ότι όταν βρίσκονται ενώπιον αυτής της απόφασης σε πραγματικό χρόνο.

Τα σχόλια που άκουσα είχαν πολύ ενδιαφέρον και με προβλημάτισαν ιδιαίτερα διότι ένα από αυτά ήταν ‘’μια ζωή για μια άλλη ζωή; Σκληρό’’. Ενώ άλλα σχόλια ήταν ‘’αν ο άνθρωπος που θα έσωζα ήταν το παιδί μου τότε μπορεί να το έκανα’’. Το τελευταίο σχόλιο που μου έμεινε ήταν αυτό που ανέφερε: ‘’Και αν η μοίρα του δικού μου ανθρώπου είναι ήδη γραμμένη;’’ Δύσκολα ερωτήματα με πολύ σοβαρές επιπτώσεις, όποιο και αν επιλέξεις.

Είναι η Ηθική ένα Μοντέλο Λογικών Επιλογών;

Η ηθική δεν παρουσιάζει διλήμματα μόνο σε επιλογές ζωής ή θανάτου.Είναι το φίλτρο ακόμα και για αυτά τα μικρά αναίμακτα ψέματα που λέμε στην καθημερινότητα μας.

Ο αναγνωρισμένος επιστήμονας Gary  Becker αναφέρει με βάση δικών του ερευνών πως οι άνθρωποι λένε ψέματα, παραβαίνουν τον νόμο ή την ηθική τους  στηριζόμενοι σε μια λογική ανάλυση γεγονότων. Ουσιαστικά ζυγίζουμε θετικά και αρνητικά αποτελέσματα. Η θεωρία του είναι το Simple  Model  of  Rational  Crime  (SMORC).  Το συγκεκριμένο μοντέλο υποστηρίζει πως επιλογές που έχουν σχέση με ηθική ή ειλικρίνεια βασίζονται σε μια απλή βάση λογικής ανάλυσης στην σχέση που έχει το κόστος με το όφελος. Βέβαια ένας  σημαντικός παράγοντας που επηρεάζει το κόστος είναι τις πιθανότητες που σκεφτόμαστε που υπάρχουν για το αν θα μας πιάσουν να λέμε ψέματα ή να κλέβουμε.

Όμως είναι το παραπάνω μοντέλο αρκετά αξιόπιστο για την αθρώπινη συμπεριφορά; Δεν γίνεται σε ένα μοντέλο αποφάσεων να στηριζόμαστε μόνο σε λογικές ακολουθίες. Είμαστε ανθρώπινα πλάσματα και η ηθική όπως και τα συναισθήματα που συνεπάγονται, είναι εξίσου σημαντικοί δείκτες στην λήψη αποφάσεων. Σίγουρα δεν είμαστε τέλειοι ή Άγιοι, όμως τα πειράματα της τελευταίας δεκαετίας αποκαλύπτουν κάποια εξαιρετικά ευρήματα πάνω στην ανθρώπινη συμπεριφορά, το ψέμα, την ειλικρίνεια και στο πως αυτά συνδέονται με την ηθική.

Η θεωρία του Παράγοντα Fudge

Στο απλό μοντέλο λογικής ακολουθίας της ανθρώπινης συμπεριφοράς και όταν αυτό συνδέεται με την ηθική και την ‘’κλεψιά’’, υπάρχουν τρείς παράγοντες:

  1. Το όφελος που θα έχουμε από το ‘’έγκλημα’’.
  2. Την πιθανότητα του να μας πιάσουν.
  3. Την ενδεχόμενη βαρύτητα της τιμωρίας σε περίπτωση που μας πιάσουν.

Παρόλο που στην αρχική του εκδοχή, το λογικό μοντέλο δείχνει να έχει μια βάση και ανταπόκριση στην πραγματικότητα, τα πειράματα που έχουν γίνει ανά διαστήματα δείχνουν διαφορετικά αποτελέσματα. Και μάλιστα αποδεικνύουν το αντίθετο! Πως η πιθανότητα να μας πιάσουν δεν είναι μια σταθερά που επηρεάζει την συμπεριφορά μας.

Το μοντέλο του Παράγοντα Fudge  αναφέρει παραδειγματικά πως η αίσθηση της ηθικής για τον κάθε άνθρωπο δεν μπορεί να προβλεφθεί ή να αναλυθεί από κάποιο λογικό μοντέλο. Το πόσο άνετα θα αισθανθούμε με την πράξη που θεωρούμε ανήθικη είναι πιο ισχυρό κίνητρο από τα χρήματα. Και αυτό συμβαίνει γιατί μέσα μας υφίσταται ένα παράδοξο όσον αφορά το κίνητρο.

Από την μια πλευρά, θέλουμε να βλέπουμε τον εαυτό μας ως άτομα ηθικά, ειλικρινή και δίκαια. Θέλουμε να βλέπουμε τον εαυτό μας στον καθρέφτη και να αισθανόμαστε περήφανοι. Από την άλλη όμως, θέλουμε να έχουμε κέρδος από μια ‘’κλεψιά’’ ή ένα ψέμα, το οποίο είναι αυτό που επιστημονικά ονομάζεται  Financial  motivation.

Ως ανθρώπινα όντα είμαστε εξαιρετικά πολύπλοκα. Όμως τα πειράματα δείχνουν πως η πλευρά μας που τείνει προς την δικαιοσύνη και την ηθική είναι πιο ισχυρή από αυτήν που μας κλωτσάει το μυαλό να έχει όφελος. Ίσως τις συγκεκριμένες μελέτες τις πιστεύω γιατί προσωπικά θέλω το ανθρώπινο είδος να έχει χαρακτηριστικά ανώτερα και αλτρουιστικά.

Από την άλλη υπάρχουν έρευνες που αναφέρουν πως όσο οι κοινωνίες αυξάνουν τις συνδιαλλαγές τους με πλαστικό και όχι αληθινό χρήμα(πιστωτικές) τόσο η ηθική μας ‘’γλιστρά’’.  Ένα πείραμα που έγινε το 2011 από το Πανεπιστήμιο του Yale, δείχνει πως είναι πιο εύκολο να κλέψουμε μια πιστωτική παρά χάρτινα νομίσματα.

Το ηθικό βαρόμετρο του καθενός είναι ένα εκκρεμές που κινείται από δυνάμεις που ούτε οι ίδιοι μπορούμε να γνωρίζουμε.