Home Blog Self Innovation Η Μνήμη ως Εγκεφαλικό Παράδοξο

Η Μνήμη ως Εγκεφαλικό Παράδοξο

τραυματική μνήμη

 

Τι θα μπορούσαμε να πούμε για την μνήμη; Ένας μηχανισμός μάθησης ή ένα σύστημα παράξενης παρακίνησης προς υποσχέσεις που ποτέ δεν δώσαμε; Στηριζόμαστε σε αυτήν για να προχωρήσουμε μπροστά στην ζωή μας ενώ άλλες φορές μας χτυπά με αναμνήσεις σε ακαθόριστο χρόνο για να μας υπενθυμίσει πως τίποτα δεν ξεχάστηκε.

Η μνήμη λαμβάνει χώρα στην λιμβική περιοχή του εγκεφάλου όπου με την σειρά της μας βοηθά να δημιουργούμε διαφορετικούς τύπους μνήμης – γεγονότα, συγκεκριμένες εμπειρίες και συναισθήματα – που έδωσαν χρώμα σε μια εμπειρία. Ένας πολύχρωμος καμβάς που αντικατοπτρίζει την ζωή μας με την μορφή ενός πίνακα για την κάθε εμπειρία. Και τίποτα δεν διαγράφεται. Απλά γλιστρά απαλά από το φάσμα του συνειδητού μας περιμένοντας στις σκιές να επανέλθει ως γνώση, άλλες φορές γεμάτη σοφία και άλλες φορές με την μορφή μιας εικόνας ικανής να μας παγώσει σε μια ξεχασμένη χρονικά διάσταση.

Πολλές φορές φαντάζομαι την μνήμη ως τον κυριότερο μηχανισμό του εγκεφάλου που ως κύρια εργασία του είναι να μας υπενθυμίζει ότι η ανθρώπινη φύση είναι η ισορροπία μεταξύ ενός λαμπρού μέλλοντος και ενός παρελθόντος που περιλαμβάνει λάθη και αποφάσεις που στοιχειώνουν. Και εμείς να βρισκόμαστε στην μέση ως ένα αυτόνομο αντίβαρο, στημένοι με την πλάτη στον τοίχο, πιεζόμενοι να διαλέξουμε ανάμεσα σε δύο χρόνους αλλά και αντιμέτωποι με ένα παράδοξο: ούτε μέλλον ούτε παρελθόν δεν θα υπάρξουν αρμονικά αν πρώτα δεν αποδεχτούμε το παρόν.

Implicit Memory

Η μνήμη σημαίνει εμπειρία και αυτή με την σειρά της είναι ένα στιγμιαίο νευρολογικό ερέθισμα στον εγκέφαλο. Όταν έχουμε μια εμπειρία, ομάδες νευρώνων ενεργοποιούνται για να στείλουν ηλεκτρικό σήμα στα υπόλοιπα νευρωνικά δίκτυα. Και μόνο αυτή η ενεργοποίηση είναι ικανή να δώσει εντολή για μεταφορά γονιδιακής πληροφορίας και πρωτεινοσύνθεσης ώστε να δημιουργηθούν νέα νευρωνικά δίκτυα ή να ισχυροποιηθούν τα ήδη υπάρχοντα. Μια μνήμη είναι τελικά ικανή να πυροδοτήσει ένα ντόμινο που έχει την δύναμη να επαναλάβει το παρελθόν ή να το αλλάξει για πάντα.

Ένα περίεργο παιχνίδι παίζεται στο μυαλό μας. Νομίζουμε ότι σκεφτόμαστε το μέλλον όμως στην ουσία χρησιμοποιούμε το παρελθόν. Ένα απλό γεγονός – διακόπτης μας προκαλεί να προσμένουμε το μέλλον με τρόπους άγνωστους και πολλές φορές επίπονους. Οι αναμνήσεις σχηματίζουν τις παρούσες αντιλήψεις μας, δημιουργώντας φίλτρα όπου αυτόματα προσπαθούν να μας προετοιμάσουν με εικόνες ενός πιθανού μέλλοντος. Ακόμα και το πως προσπαθούμε να προβλέψουμε το μέλλον είναι μια προσπάθεια άμυνας ή αντίδρασης σε ένα παρελθόν. Λες και το γραμμόφωνο έχει κολλήσει στο ίδιο τραγούδι ξανά και ξανά.

Η Implicit μνήμη κρυπτογραφεί τα συναισθήματα μας, τις σωματικές αισθήσεις μας και καθώς μεγαλώνουμε σχηματίζει συμπεριφορές όπως το να μαθαίνουμε να περπατάμε ή να μιλάμε. Ακόμα εξομαλύνει την ικανότητα του εγκεφάλου να γενικοποιεί από την εμπειρία και να σχηματίζει νοητικά μοντέλα από επαναλαμβανόμενα γεγονότα.

Ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί την μνήμη για να συνοψίζει και να συνδυάζει παρόμοια γεγονότα σε μια πρωτότυπη αναπαράσταση γνωστή ως Schema. Αν η μητέρα μας μας αγκάλιαζε όταν γύρισε από την δουλειά τότε, ως παιδιά, θα δώσουμε το νόημα της επιστροφής της μητέρας μας σχετιζόμενο με προσοχή και ενδιαφέρον για τις συναισθηματικές μας ανάγκες.

Μνήμηκαι Synaptic Consolidation

Τι είναι ένα γεγονός, μια μνήμη ή μια εμπειρία; Μπορεί ένα απλό τρακάρισμα ακριβώς πριν μια σημαντική συνάντηση μπορεί να μας προκαλέσει μια μνήμη και ένα νόημα που θα μας σταματήσει να οδηγήσουμε όταν θέλουμε να αποδώσουμε.

Η Declarative memory είναι η μνήμη που χρησιμοποιούμε για να ανακαλέσουμε ή να περιγράψουμε συνειδητά ένα γεγονός μη συναισθηματικό. Περιλαμβάνει πληροφοριακή και εμπειρική μνήμη και αποθηκεύεται μέσω Ιππόκαμπου.

Το γεγονότα που δεν μπορούμε να περιγράψουμε αποθηκεύονται στην Procedural memory. Αυτή η μνήμη περιλαμβάνει βίωμα συναισθημάτων, ικανότητες και προγραμματισμένες αντιδράσεις. Μας βοηθάει να ξέρουμε τι τρώμε ή να μιλάμε. Είναι η περιοχή όπου έντονα συναισθηματικά συμβάντα αποθηκεύονται ως γενικευμένες αισθήσεις. Όπως το αίσθημα της ασφάλειας ή του φόβου και δίνουν κίνητρο ή μας παγώνουν βίαια όταν ερχόμαστε πρόσωπο με πρόσωπο με το καινούργιο. Ανίκανοι να αντιληφθούμε αν αυτή η νέα εμπειρία περιλαμβάνει πόνο ή απόλαυση, βιώνοντας ένα χάσμα αντικειμενικότητας.

Στην προσπάθεια μας να ξεφύγουμε από τις σκέψεις μας προσπαθούμε να διαγράψουμε το παρελθόν μας. Κάτι που είναι απίθανο γιατί μας καθορίζει. Το μυαλό όμως δεν ξεχνά τα σημαντικά μαθήματα και συνεχίζει να μας τα προβάλει με μορφή υποσυνείδητης παρόρμησης ώστε να προσπαθήσουμε να τα επαναλάβουμε ώστε να μπορέσουμε να διορθώσουμε καταστάσεις που στο παρελθόν μας στιγμάτισαν με βασικά συναισθήματα Φόβου. Με καταστάσεις που μας έσπρωξαν να αισθανθούμε αδύναμοι και ανίσχυροι. Και έτσι, μια Οδύσσεια απωθημένου μη συνειδητής επίγνωσης συνεχίζει να μας πετά στα κύματα των σκέψεων, ως έρμαια στιγμών που κόλλησαν σαν σκιά πίσω μας.

Χρήστος Παπανίκας