Home Blog Self Innovation Ο Χρόνος ως το Απόλυτο Παράδοξο: Πως το Μυαλό μας Δημιουργεί την...

Ο Χρόνος ως το Απόλυτο Παράδοξο: Πως το Μυαλό μας Δημιουργεί την Εμπειρία

χρόνος και εγκέφαλος.

Τελευταίες έρευνες κορυφαίων επιστημών αποκαλύπτουν πως ο χρόνος δεν καταγράφεται από τον εγκέφαλο αλλά δημιουργείται. Ο χρόνος είναι μια ρευστή εμπειρία υποκειμενικότητας και ο Εαυτός μας είναι  πρωταγωνιστής και κάμεραμαν ταυτόχρονα, σε μια ταινία όπου οι σκηνές της επαναλαμβάνονται κάθε φορά με διαφορετικό τρόπο.

Το μέλλον έρχεται προς εμάς ή βαδίζουμε συνεχώς σε μια γραμμή του χρόνου προς ένα παρθένο μέλλον; Ανακαλύπτουμε συνεχώς τις νέες διαστάσεις που ορίζει ο χρόνος ή αφήνουμε πίσω μας μικρούς θησαυρούς εμπειρίας;

Χρόνος: Ένα υποκειμενικό παράδοξο

Ο Φιλόσοφος Edmund Husserl, μελετώντας την φαινομενολογία του χρόνου, αναφέρει χαρακτηριστικά πως ακούμε κάποιο τραγούδι μια νότα την φορά, αλλά η αίσθηση του παρόντος και του μέλλοντος, οι μνήμες μας και οι προσμονές μας το καθιστούν ολοκληρωμένο τραγούδι.

Αν τα πάντα γύρω μας είναι μικρά και διάσπαρτα κομμάτια πληροφορίας τότε η υποκειμενικότητα τοποθετείται αυτόματα σε άλλο επίπεδο. Η εμπειρία που χαρίζει ο χρόνος τόσο απλόχερα γίνεται προσωπική, ένα μέρος του συνειδητού μας που βρίσκουμε δύσκολο να περιγράψουμε με λέξεις, φοβούμενοι μην διαλυθεί σαν ένα παμπάλαιο μεταξωτό πέπλο.

Ο χρόνος ασκεί μια περίεργη δικτατορία στα πάντα γύρω μας – όταν δουλεύουμε, όταν τρώμε και όταν γιορτάζουμε. Παρόλο που δεν γνωρίζει όρια, μας θέτει έναν γρίφο: είμαστε υπεύθυνοι των ορίων αυτών.

Φαντάσου το ταξίδι της επιστροφής έπειτα από αρκετές μέρες καταπληκτικών διακοπών. Η επιστροφή μοιάζει μονότονη. Όλα φαίνονται ίδια και η ρουτίνα είναι πάντα μελαγχολική. Σαν να ξυπνάς από ένα όνειρο και να πιέζεις επίτηδες τον εαυτό σου να το ξαναθυμηθεί, προσπαθώντας μάταια να μαζέψεις εικόνες που μοιάζουν να φεύγουν συνεχώς όλο και πιο μακριά.

Ποιος τελικά ορίζει την αντίληψη του χρόνου;

Συνεχώς παρατηρούμε τον χρόνο με δύο τρόπους: καθώς συμβαίνει και μετά retrospect. Η δυαδικότητα παρατήρησης της χρόνου(αναδρομικά και αναμενόμενα ) μας παρέχει το κλειδί για τα μυστήρια του χρόνου.

Παρόλο που ο εγκέφαλος μας έχει τμήμα βιολογικού ρολογιού στον Υποθάλαμο, δεν έχει βρεθεί μέχρι τώρα κάποιο εγκεφαλικό τμήμα που να μετράει τον χρόνο στο μυαλό μας. Άλλες φορές είμαστε απόλυτα ακριβείς στην αντίληψη του και άλλες βιώνουμε για παράδειγμα το Παράδοξο των Διακοπών, όπου ο χρόνος κυλά σαν φρέσκο κρυσταλλώδες νερό μέσα από τα χέρια μας.

Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζει την αντίληψη του χρόνου είναι το συναίσθημα. Σε ένα πείραμα όπου έβαλαν ανθρώπους που φοβούνται τις αράχνες να τις παρατηρούν για 45 δευτερόλεπτα, δήλωσαν πως ο χρόνος που είχε περάσει ήταν τουλάχιστον ενάμισι λεπτό!

Παρόλο που πιστεύουμε πως όταν είμαστε φοβισμένοι ο χρόνος παγώνει, στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο. Ο Νευροεπιστήμονας David Eagleman, του College of Medicine in Houston, υποστηρίζει πως όταν είμαστε φοβισμένοι, ο χρόνος δεν γίνεται πιο αργός αλλά πιο γρήγορος! Όμως πως μπορεί να συμβαίνει αυτό;

Σε ένα πείραμα ανθρώπινης αντίληψης που πραγματοποίησε ο Eagleman, ένας αριθμός ανθρώπων παρατήρησε ένα βίντεο από μια ληστεία τράπεζας που διήρκησε 30 δευτερόλεπτα. Μετά από δύο μέρες, όταν οι άνθρωποι που έλαβαν μέρος στο πείραμα ρωτήθηκαν τον χρόνο που διήρκησε το βίντεο, όλοι απάντησαν 5 φορές περισσότερο από τα πραγματικά 30 δευτερόλεπτα.

Το κλειδί στην αντίληψη του χρόνου και φυσικά στο πως τον βιώνουμε συναισθηματικά, είναι η μνήμη. Έπειτα από ένα εξαιρετικά δυσάρεστο γεγονός, ανακαλούμε κάθε μικρή λεπτομέρεια που ζήσαμε, ακούσαμε ή μυρίσαμε. Οι πλούσιες αυτές αναμνήσεις συνεισφέρουν δραματικά στην αντίληψη μας για το πόσο τελικά κράτησε η εμπειρία.

Η ένταση της εμπειρίας παίζει τεράστιο ρόλο όχι μόνο στο πως θα την ανακαλέσουμε αλλά και για την δημιουργία περισσοτέρων μνημών

Η μεγάλη ερώτηση είναι το αν ο συνδυασμός από μια πληθώρα από μνήμες και η έλλειψη στοιχείων καθώς περνάει ο χρόνος, προκαλεί την ανακριβή αντίληψη του χρόνου. Υπάρχει περίπτωση ο τρόπος που ο εγκέφαλος μετράει τον χρόνο να τον κάνει ταυτόχρονα πιο αργό;

Αν ο εγκέφαλος μετράει τον χρόνο παρατηρώντας τις ίδιες του τις διαδικασίες, όταν κινείται πολύ γρήγορα λόγω απειλής, μπορεί να μετράει περισσότερα beats και να πιστεύει πως έχει περάσει περισσότερος χρόνος. Ο εγκέφαλος σε μια δύσκολη κατάσταση δεν τρέχει να γλυτώσει μόνο τον εαυτό του αλλά και το ρολόι του.

Ο χρόνος καθορίζει τα πάντα

Ο χρόνος είναι παντού. Παρόλο που πιστεύουμε πως είναι κάτι άπιαστο, ο τρόπος που τον αντιλαμβανόμαστε χρωματίζει τα πάντα γύρω μας. Ένα πάρτι όπου περνάμε τέλεια ξαφνικά τελειώνει και βρίσκουμε τον εαυτό μας να αναρωτιέται πως γίνεται να τελείωσε τόσο γρήγορα.

Αντιθέτως, ένας χωρισμός και η αίσθηση της απώλειας μπορεί να κρατήσει χρόνια. Η εικόνα του αγαπημένου προσώπου γίνεται μια αναπαράσταση μικτών στιγμών. Ξανατρέχουμε στο μυαλό μας σενάρια όπου τελικά όλα έχουν αίσιο τέλος ή βλέπουμε το πρόσωπο του αγαπημένου μας να βρίσκεται κυριολεκτικά παντού. Και είναι παντού, αφού βρίσκεται μέσα στο μυαλό μας. Άλλες φορές μια σκέψη που δίνει χρώμα και άλλες μια σκιά κολλημένη στην πλάτη μας.

Οποιαδήποτε μορφή κοινωνικής απόρριψης έχει την ικανότητα να επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό το πώς αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο. Μας τοποθετεί σε ένα έδρανο κατηγορητηρίου όπου αυξάνει την συνειδητή τριβή με την εξωτερική πραγματικότητα και του τι συμβαίνει στο παρόν. Ο πόνος της ψυχής μπορεί να διαστρεβλώνει περίεργα τον χρόνο και να τον κάνει δούλο της.

Μπορεί  να έχουμε βιολογικό ρολόι στον εγκέφαλο μας όμως δεν υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο τμήμα που να κρίνει τα δευτερόλεπτα ή τις ώρες. Πόσο μάλλον την ακριβή επίδραση που έχουν πάνω μας! Παρ’ όλα αυτά, η αντίληψη του χρόνου που δημιουργείται από το μυαλό μας φαίνεται να είναι αρκετά πειστική. Τόσο πειστική ώστε να έχουμε και προσδοκίες από αυτήν.

Ο χρόνος στον εγκέφαλο

Τα τρία τμήματα του εγκεφάλου που παίζουν τον μεγαλύτερο ρόλο στην καταγραφή του χρόνου είναι το Cerebellum, ο προμετωπιαίος λοβός, τα basal ganglia, και ο anterior insular cortex.

Ακόμα το ντοπαμινικό σύστημα είναι κρίσιμο στο πως ο χρόνος γίνεται αντιληπτός. Έλλειψη ντοπαμίνης προκαλεί υποτίμηση του χρόνου που πέρασε ενώ αύξηση των επιπέδων της, υπέρ – εκτίμηση.

Ο σπηλαιολόγος Michael Siffre υποθέτει πως ο χρόνος είναι τρία πράγματα: ο βιολογικός χρόνος, ο αντιληπτός χρόνος από τον εγκέφαλο και ο αντικειμενικός χρόνος, ο χρόνος δηλαδή που δείχνει το ρολόι.

Ο εγκέφαλος κατέχει την εκπληκτική ικανότητα να μετράει την εμπειρία με όρους χρονικού μήκους

Οπότε, αν δεν υπάρχει ένα και μόνο ρολόι, μήπως υπάρχουν περισσότερα; Όπως ο εγκέφαλος καταφέρνει να μετατρέψει εκατομμύρια οπτικά ερεθίσματα σε μια εικόνα, το ίδιο φαίνεται να κάνει και με τον χρόνο. Πολλοί επιστήμονες υποστηρίζουν πως έχουμε πολλά ρολόγια, το καθένα ικανό να ρυθμίζει και ένα διαφορετικό χρονικό interval!

Τι συμβαίνει τελικά;

Το παρελθόν και το μέλλον είναι νοητικές κατασκευές που μπορούμε να δούμε μόνο μέσα από το παράθυρο της παρουσίας – Άγιος Αυγουστίνος

Μνήμη, συναισθήματα, προσοχή και προσδοκίες είναι μερικά μόνο από τα κύρια συστατικά που κατασκευάζεται ο χρόνος στον εγκέφαλο μας.

Ίσως ο εγκέφαλος παρατηρεί τις χρονικές δραστηριότητες που συμβαίνουν ήδη στα νευρωνικά δίκτυα. Σύμφωνα με αυτή την θεωρία, και πάλι δεν υπάρχει μόνο ένα μέρος με σκοπό να καταγράφεται ο χρόνος σ’ αυτό. Αντί αυτού, ο χρόνος εισάγεται ως γενικό χαρακτηριστικό των νευρώνων ενώ κάνουν κάτι άλλο – αναγνωρίζοντας ένα πρόσωπο για παράδειγμα.

Μια παρόμοια θεωρία αναφέρει πως χρησιμοποιούμε εγκεφαλικά Oscillations για να χρονομετρήσουμε τα γεγονότα. Τα Oscillations είναι κύματα Άλφα και μπορούν να συνδεθούν με τον ρόλο του εγκεφαλικού ρολογιού. Το μόνο πρόβλημα με αυτή την θεωρία είναι πως κρατούν μόνο 30 milliseconds.

Ο Γάλλος Νευροεπιστήμονας Virgine van Wassenhove πιστεύει πως κάθε σετ από νευρώνες μπορεί να χρησιμοποιηθεί ώστε να μας βοηθήσει στο μέτρημα του χρόνου. Αρκεί να στρέψουμε την προσοχή μας σε αυτό. Μπορούμε να εκτιμήσουμε το πέρασμα του χρόνου αρκεί να μας ζητηθεί ή να το ζητήσουμε από τον εαυτό μας. Οπότε ο χρόνος είναι transparent to consciousness.

Σε καθαρά επιστημονικό επίπεδο, ο χρόνος γίνεται αντιληπτός από τα τέσσερα τμήματα του εγκεφάλου, την ντοπαμίνη και την φυσιολογία του σώματος μας. Όμως ποιος μπορεί να αρνηθεί την ισχύ της υποκειμενικότητας που έχει ο χρόνος;

Μια στιγμή μπορεί να αξίζει χρόνια ολόκληρα. Ποιος μπορεί όμως να κοστολογήσει μια ανάμνηση ή ένα επίτευγμα; Ποιος μπορεί να πει με ακρίβεια ποιες στιγμές του παρελθόντος θα αντάλλαζε με κάποιες άλλες;

Σίγουρα ειρήνη με το παρελθόν και αισιοδοξία προς ένα αβέβαιο μέλλον είναι ένα ωραίο πρίσμα που μπορούμε να αντικρύσουμε τον χρόνο, όμως και πάλι.

Οι στιγμές του παρελθόντος που μας χάραξαν βαθιά υπάρχουν για να μας θυμίζουν ότι η θνητότητα μας θα είναι πάντα παρόν και πως η ομορφιά της ανθρώπινης ύπαρξης είναι η συνεχής δυαδικότητα.

Ο χρόνος είναι η ίδια η ζωή και οι μετρητές της δεν είναι ποτέ ίδιοι. Γι’ αυτό είναι και τόσο ξεχωριστή.

 

Χρήστος Παπανίκας