Home Blog Self Innovation Πως το Μυαλό Δημιουργεί Φανταστικούς Κόσμους

Πως το Μυαλό Δημιουργεί Φανταστικούς Κόσμους

μυαλό, εγκέφαλος και αποφάσεις.

Το ανθρώπινο μυαλό! Ένα απίστευτο τεχνούργημα της Φύσης, ικανό να πιστεύει τόσο σε αγγέλους όσο και να θανατώνει εκατομμύρια ανθρώπους για να εξασφαλίσει την έκβαση ενός Παγκοσμίου Πολέμου. Να σε πείθει ότι οι υποσχέσεις που δίνεις στον εαυτό σου έχουν ισχύ και ότι η ανθρώπινη θέληση είναι τόσο συμπαγής όσο και μια ατάλινη πλάκα.

Κατά πόσο έχουμε τελικά τον έλεγχο των επιλογών μας; Πόσο σίγουροι είμαστε ότι οι επιλογές μας είναι αποτέλεσμα συνειδητής σκέψης και όχι κάποιου απωθημένου καταπιεσμένης μνήμης; Μήπως ήρθε η ώρα να ρίξουμε φώς σε μονοπάτια του εαυτού μας που μέχρι τώρα ήταν σκοτεινά;

Μια Περίεργη Ιστορία Μαζικής Δολοφονίας

Ένα καυτό πρωινό του 1966, ο Charles Whitman εισέβαλε στο Πανεπιστήμιο του Τέξας και με απόλυτη ψυχραιμία θα άδειαζε 150 κάλυκες στους αθώους φοιτητές! Σκότωσε 14 ανθρώπους και τραυμάτισε σοβαρά 32 πριν τελικά πυροβοληθεί θανατηφόρα από τους αστυνομικούς. Φυσικά το παραπάνω περιστατικό δεν είναι το μοναδικό όσον αφορά τις μαζικές επιθέσεις δολοφονίας. Όμως διαφέρει κατά μια σημαντική λεπτομέρεια…

Τι ήταν αυτό που ώθησε έναν ‘’φυσιολογικό’’ άνθρωπο σε μια τέτοια σφαγή; Πως γίνεται το μυαλό του να τον  ώθησε σε μια τέτοια αποτρόπαια πράξη; Και τελικά, γιατί διαφέρει από τις άλλες περιπτώσεις;

Ο Whitman, άφησε πίσω του ένα σημείωμα γράφωντας για τον εαυτό του! Ανέφερε πως η επιθετικότητα του συνεχώς αυξανόταν και αισθανόταν συνεχώς την ανάγκη να εκφραστεί έντονα. Μάλιστα, στο σημείωμα έγραφε:

’Μετά τον θάνατο μου, εύχομαι να πραγματοποιηθεί βιοψία στο σώμα μου ώστε να πιστοποιηθεί αν πάσχω από κάποια φυσική Διαταραχή.’’

Το τραγικό της ιστορίας είναι πως τελικά ο αιμοδιψής δολοφόνος είχε απόλυτο δίκιο! Έπειτα από βιοψία που έλαβε χώρα στον εγκέφαλο του, βρέθηκε πως είχε όγκο στην περιοχή της αμυγδαλής! Η συγκεκριμένη περιοχή είναι υπεύθυνη για συναισθηματικές συμπεριφορές. Βλάβη σε αυτήν μπορεί να προκαλέσει σοβαρές εκρήξεις θυμού και επιθετικότητας.

Το μυαλό του σφαγέα τον έσπρωχνε σε πράξεις που ούτε ο ίδιος μπορούσε να φρενάρει, παρόλη την επίγνωση που είχε έναντι αυτών. Όμως το ερώτημα που πλανάται στον αέρα δεν είναι τόσο απλό να απαντηθεί. Ήταν τελικά αθώος;

Το μυαλό μας είναι κυριολεκτικά ένας είδος  Matrix. Ο εγκέφαλος μας παράγει συνεχώς ιστορίες για να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε την πραγματικότητα γύρω μας. Αυτό συμβαίνει γιατί πολύ απλά δεν έχουμε άμεση επαφή με την πραγματικότητα. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως, κατά κοινή ομολογία, η πραγματικότητα δεν υπάρχει. Σημαίνει όμως κάτι εξίσου περίεργο:

Ο εγκέφαλος μας επεξεργάζεται μόνο πτυχές πραγματικότητας που του είναι χρήσιμες!

Αισθανόμαστε μόνο τα εξωτερικά ερεθίσματα που το νευρικό μας σύστημα είναι ικανό να επεξεργαστεί! Είμαστε το μυαλό μας και το μυαλό μας είναι άμεσα εξαρτώμενο από τον κόσμο που προσπαθεί να επεξεργαστεί και να κατανοήσει.

Το πρόβλημα με την Ελεύθερη Θέληση

Οι παρούσες έρευνες από τα Ινστιτούτα Νευροεπιστημών δηλώνουν πως η ελεύθερη θέληση είναι μέρος μια ψευδαίσθησης που δημιουργεί το μυαλό. Για παράδειγμα, πιστεύω ακράδαντα πως οι προτάσεις που δακτυλογραφώ αυτήν ακριβώς την στιγμή είναι συνειδητή επιλογή. Σκέφτομαι αυτό που θέλω να γράψω και το μεταφέρω μέσω εντολών στα δάκτυλα μου, όπου κάνουν όλη την δουλειά. Δεν είναι όμως τόσο απλό…

Όχι μόνο βιώνω βαθιά στο πετσί μου την εμπειρία της πρόθεσης να γράψω αλλά και την αίσθηση ότι ‘’πρέπει’’ να το κάνω. Ξέρω ότι είμαι αυτός που τις έγραψε και έχω απόλυτη ευθύνη των πράξεων μου. Όμως αυτή η εμπειρία δεν είναι ακριβώς αυτό που φαίνεται.

Οι επιλογές που κάνει το μυαλό μας είναι αποτέλεσμα πολλαπλών παραγόντων όπως γενετικοι παράγοντες, εμπειρίες ζωής, παρούσες συνθήκες και στόχοι. Κάποιες από αυτές τις επιρροές προέρχονται από εξωτερικούς παράγοντες και ερεθίσματα, ταυτόχρονα όμως όλοι αυτοί οι παράγοντες είναι μοτίβα νευρωνικών δικτύων του εγκεφάλου.

Οι μνήμες μου, οι αντιλήψεις μου και οι αποθηκευμένες σκέψεις μου, δημιουργούν ένα σύνολο υποσυνείδητων πληροφοριών απ’ όπου αντλώ έμπνευση και γνώση για να γράψω. Αν όμως μου αναφέρεις κατηγορηματικά πως το συγκεκριμένο κείμενο δεν είναι στην ουσία γέννημα της θέλησης μου δεν θα μου αρέσει καθόλου.

Αν βγάλουμε την ελεύθερη θέληση από το μυαλό τότε το σκοτάδι της αβεβαιότητας και του Ντετερμινισμού μας πνίγει. Έχουμε ανάγκη να πιστεύουμε πως η ελευθερία δεν είναι φυσική επιλογή αλλά κάτι που έχουμε κερδίσει. Ένα χαρακτηριστικό που μας δίνει το δικαίωμα να λεγόμαστε άνθρωποι. Όμως είναι;

Ζώντας στο Παρελθόν

Φαντάσου: Σου ζητώ αυτή τη στιγμή που διαβάζεις να συμμετέχεις σε ένα πείραμα. Ακριβώς μπροστά σου έχεις ένα απλό κουμπί και το μόνο που θα σου ζητήσω είναι να το πατήσεις όποτε εσύ αισθάνεσαι έτοιμος. Υπάρχει πιο απλή εφαρμογή της ανθρώπινης θέλησης πέραν του συγκεκριμένου πειράματος; Και όμως…

Σε διαβεβαιώ πως την στιγμή που αποφάσισες να πατήσεις το κουμπί βίωσες ένα από τα πιο λαμπρά παραδείγματα ψευδαίσθησης που δημιουργεί το μυαλό σου!

Έπειτα από την διεξαγωγή του συγκεκριμένου πειράματος(πέραν κάποιων μικρών αλλαγών) από τον Φυσιολόγο Benjamin Libet, τα συμπεράσματα ήταν εκπληκτικά. Ο Libet απέδειξε πως κατά την διάρκεια που αποφασίζεις να πατήσεις το κουμπί υπάρχει ένα περίεργο χρονικό κενό στο μυαλό σου.

Την στιγμή που ο εγκέφαλος σου έδινε εντολή στο δάκτυλο σου να πατήσει το κουμπί και η στιγμή κατά την οποία βίωνες την συνειδητή πρόθεση να το πατήσεις, δεν ήταν ίδιες!

Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος σου σε προετοίμαζε να πατήσεις το κουμπί χωρίς εσύ να το γνωρίζεις. Αυτό σημαίνει πως όταν σκεφτόμαστε πως κάνουμε συνειδητά μια επιλογή, η επιλογή αυτή έχει γίνει ήδη υποσυνείδητα και μάλιστα με διαφορά κάποιων milliseconds!

Οι πράξεις σου έχουν ήδη συμβεί κάποια χιλιοστά του δευτερολέπτου πριν τις αντιληφθείς!

Φυσικά το παραπάνω πείραμα αποδεικνύει γιατί πολλές φορές δεν ακολουθούμε κατά γράμμα αυτό που δηλώνουμε με τόση σιγουριά πως θέλουμε να κάνουμε. Γιατί παρατάμε στη μέση δίαιτες και γιατί πολλές φορές δεν μπορούμε να δώσουμε μια απλή εξήγηση στις πράξεις μας.

Οι πράξεις μας χρειάζεται να έχουν έναν ιδιοκτήτη. Εξάλου είναι χρήσιμο να ξέρουμε πως κάποιος είναι υπεύθυνος για τις πράξεις μας. Θέλουμε να πιστεύουμε πως το αστείο που είπαμε στο κοινωνικό μας κύκλο ήταν αποτέλεσμα του χιούμορ που έχουμε και όχι η ανάγκη μας να τραβήξουμε την προσοχή.

 

Χρήστος Παπανίκας