Home Blog Self Innovation Πως ο Φόβος της Κριτικής Διαλύει την Δημιουργικότητα σου

Πως ο Φόβος της Κριτικής Διαλύει την Δημιουργικότητα σου

φόβος και εγκέφαλος.

Δημιουργικότητα και φόβος μπορούν να στήσουν έναν αιματηρό πόλεμο ή μια πανίσχυρη συμμαχία. Λένε πως αυτό που φοβόμαστε περισσότερο είναι και αυτό που μας προσφέρει την μεγαλύτερη ελευθερία όταν το αντιμετωπίσουμε.

Το αρχαιότερο και ισχυρότερο συναίσθημα του ανθρώπινου είδους είναι ο φόβος, και το δυνατότερο είδος φόβου είναι ο φόβος για το άγνωστο – H. P Lovecraft

Είναι κάπως παράδοξο. Από την μια χωρίς την ύπαρξη του φόβου δεν υπάρχει θάρρος και από την άλλη υπό την έλλειψη του φόβου ο άνθρωπος μπορεί πραγματικά να διαπρέψει. Ωστόσο, ο φόβος κρύβει πολλές παγίδες και κυρίως είναι σαν τα σύγχρονα αμάξια που συνεχώς αποτυγχάνουν να ικανοποιήσουν τις ανάγκες μας. Είναι πολυμορφικός.

Φόβος αποτυχίας, απόρριψης, επιτυχίας, και φόβος κριτικής είναι κάποιες από τις μορφές που παίρνει για να μας ξεγελάσει. Από εξελικτικής μεριάς έχει βάση. Είναι λογικό οι πρωτόγονοι πρόγονοι μας να ένιωθαν φόβο για τα πάντα. Κυριολεκτικά.

Όταν μια υπερμεγέθη προϊστορική τίγρη ετοιμάζεται να σε βάλει πρωταγωνιστή στο μεσημεριανό μενού, η κριτική σκέψη μπαίνει στο δοχείο της φορμόλης και τα πρωτόγονα ένστικτα αναλαμβάνουν δράση.

Παραδόξως, στις σύγχρονες κοινωνίες ο πρωτόγονος φόβος της καθημερινής επιβίωσης έχει αντικατασταθεί με άλλους παίχτες. Σήμερα, αντί για κάποιο Δεινόσαυρο, έχεις ένα άδικο αφεντικό, μια γυναίκα που πρέπει να κάνεις κίνηση να της ζητήσεις ραντεβού, μια αυξομείωση μισθού που περισσότερο ταιριάζει σε χαοτικό σύστημα παρά σε αξιοκρατικό και έναν πολύ – επίπεδο ανταγωνισμό να σου βαραίνει το σβέρκο με το που αφήσεις την θαλπωρή του παπλώματος.

Εν τέλει, ο φόβος που κυριαρχεί και καλά κρατεί την στιγμή που διαβάζεις είναι περισσότερο κοινωνικής πίεσης και Φύσεως. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι δεν σχετίζεται και πάλι με την επιβίωση ή την αναπαραγωγή. Μόνο που αυτή την φορά οι κανόνες μένουν ίδιοι και αλλάζει το γήπεδο.

Το συμπέρασμα όμως είναι ένα και μοναδικό. Ο φόβος στηρίζεται στην αντίληψη που έχεις για τον εξωτερικό κόσμο. Το πώς αυτή ελέγχεται μπορεί να είναι το νόημα της οριογραμμής μεταξύ ονείρου και εφιάλτη.

Ο Εγκέφαλος Φοβάται

Όταν ο φόβος σου χτυπήσει την πόρτα δεν το κάνει ευγενικά. Σε αντιμετωπίζει περισσότερο σαν τρομοκράτη παρά σαν άλλος ένας τίμιος πλασιέ που κυνηγά μεροκάματο. Και αυτό ο εγκέφαλος σου το ξέρει καλά.

Την στιγμή που ο φόβος θα σου κάνει την έκπληξη, στήνεται ένα μεγάλο πανηγύρι στον εγκέφαλο σου. Ένας συνωστισμός όπου όλοι χορεύουν χωρίς να ξέρουν τον λόγο. Το κεντρικό νευρικό σύστημα, κυρίως το τμήμα που λέγεται συμπαθητικό και καμία συμπάθεια δεν δείχνει, συνεργάζεται με την αμυγδαλή.

Σε συνδυασμό με τον Διευθυντή του Ενδοκρινικού, Υποθάλαμο, παράγεται ένα χημικό που ονομάζεται CRH( Corticotropin). Αυτό είναι το ξεκίνημα για να παραχθεί και η γνωστή σε όλους μας ορμόνη του στρες, κορτιζόλη.

Από την άλλη, όπως και σε οποιαδήποτε αγορά, η αμυγδαλή έχει ανταγωνιστή. Ονομάζεται προμετωπιαίος λοβός και είναι ικανός να ελέγχει το νευρικό μας σύστημα και να το χαλαρώνει.

Για να γίνει αυτό χρειάζεται υπομονή. Δύσκολο, όμως με τον καιρό είναι αποτελεσματικό. Για παράδειγμα, μπορεί να δεις μια γυναίκα έξω από μια εκκλησία να κλαίει. Παρόλο που μπορεί να πιστεύεις πως δυστυχώς βιώνει μια απώλεια, υπάρχει περίπτωση να κλαίει από χαρά γιατί πραγματοποιείται γάμος!

Ο τρόπος που αποφασίζεις να αντιληφθείς μια κατάσταση και να αλλάξεις την νοητική εικόνα που έχει στο μυαλό σου γι’ αυτή, ονομάζεται cognitive reappraisal. Είναι μια αποτελεσματική μέθοδος για αντιμετωπίζεται ο φόβος.

Σίγουρα δεν σε Ενδιαφέρει η Γνώμη των Άλλων;

Ο φόβος είναι σαν μια συγκέντρωση όλων των πραγμάτων που κρύβουμε κάτω από το χαλί. Δόλια μυστικά που πιστεύουμε πως η αναβολή αντιμετώπισης τους θα προσφέρει ανακούφιση. Αντιθέτως, οι φόβοι αναπαράγονται σαν τα κουνέλια και μόλις αποφασίζεις να κλείσεις την μια τρύπα εμφανίζονται ως δια μαγείας άλλες εκατό.

Σου έχει συμβεί να βρίσκεσαι σε μια μεγάλη παρέα και για πολλή ώρα να κρατιέσαι να πεις την άποψη σου όπου ταυτόχρονα θεωρείς πως θα αφήσει τους πάντες άφωνους; Προσωπικά, συνέχεια. Ο φόβος ότι οι ιδέες μας μπορεί να απορριφθούν είναι απίστευτα γήινος. Λογικός όχι, αλλά σίγουρα πανίσχυρος.

Αυτός είναι και ένας από τους κύριους λόγους που η δημιουργικότητα μας και οι ιδέες που χτυπούν το μυαλό μας εκκωφαντικά, πολλές φορές αραχνιάζουν. Το τρομακτικό είναι πως δεν απορρίπτονται από άλλους. Απορρίπτονται από εμάς τους ίδιους γλιστρώντας στην κυλιόμενη δοκό της υπόθεσης πως δεν θα βρουν τα κατάλληλα αυτιά και την αντίστοιχη ανταπόκριση.

Το πώς ο φόβος της κριτικής σε αποτρέπει από το να εκφράσεις την δημιουργικότητα σου είναι πραγματικά εκπληκτικός. Φοβούμενος την κριτική των γύρω σου είσαι ικανός να αλλάξεις το πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος σου.

Ένας από τους πιο επαναστατικούς Φυσικούς στην Ιστορία ήταν ο Νομπελίστας Richard Feynman. Αντί να απογοητευτεί όπου οι προκάτοχοι του ήταν ονόματα όπως Bohr, Schrodinger, Heisenderg, το πρώτο μικρό βιβλίο που έγραψε για το εαυτό του κυρίως, είχε τίτλο:

Σημειωματάριο των πραγμάτων που δεν ξέρω γι’ αυτά!

Κατά ένα περίεργο λόγο, ο εγκέφαλος σου έχει ένα παρόμοιο σημειωματάριο. Μόνο που δεν αισθάνεται καλά για αυτά που δεν ξέρει γιατί δεν γνωρίζει προκαταβολικά αν οι απόψεις που έχει γι’ αυτά γίνουν αποδεκτές από τον κοινωνικό του περίγυρο.

Ο εγκέφαλος σου έχει την τάση να παίρνει γνώση από άλλους ανθρώπους και να την μαγειρεύει με γνώσεις και πληροφορίες που έρχονται από τις πέντε αισθήσεις του. Η γνώμη των άλλων ανθρώπων είναι πληροφορία – θησαυρός για τον εγκέφαλο γιατί περιλαμβάνει μοτίβα κοινωνικής αξίας και στατιστικής σοφίας πλήθους.

Ο Νόμος για την Δύναμη του Πλήθους

Στην κοινωνική Ψυχολογία υπάρχει ο όρος Comformity, και παρόλο που είναι απλά μια λέξη, ζυγίζει σε τόνους. Ξέρουμε ότι ξέρουμε, ξέρουμε πως αυτό που ξέρουμε είναι σωστό, αλλά με την κατάλληλη κοινωνική πίεση μας χτυπά ο φόβος και αλλάζουμε αυτό που πιστεύουμε. Ο φόβος να μην μείνουμε μόνοι μας απέναντι σε ένα πλήθος έχει δύναμη βαρύτητας.

Όταν θέλεις να πάρεις μια απόφαση πρέπει να προηγηθεί μια άποψη. Χωρίς άποψη δεν υπάρχει επιλογή και χωρίς επιλογές οι αποφάσεις παίρνουν μηδέν στο πηλίκο. Για να σχηματίσεις λοιπόν άποψη χρειάζεται πρώτον, να πάρεις ερεθίσματα από το εξωτερικό περιβάλλον και κυρίως να έχεις προσδοκίες για το τι περιμένεις να λάβεις.

Δεύτερον, χρειάζεται η διαδικασία της κριτικής. Πρέπει να κρίνεις αν αυτό που λαμβάνεις θα σχηματίσει εν τέλει την άποψη σου. Και εδώ είναι το τρικ και η δύναμη του πλήθους.

Αυτό που συμβαίνει είναι πως όταν η άποψη σου έρχεται αντιμέτωπη με αυτή του γκρουπ που βρίσκεσαι, τότε αλλάζεις την αντίληψη που έχεις για το οποιοδήποτε θέμα.

Το φανταστικό είναι πως όταν αλλάζεις την αντίληψη σου ώστε να ταιριάζει με αυτής του πλήθους, τότε αποτρέπεις την αμυγδαλή να ενεργοποιεί να αισθανθείς στρες ή φόβο

Μπορεί να πιστεύουμε πως οι απόψεις μας είναι η επιτομή της δημιουργικότητας μας όμως όπως αποδεικνύεται, οι σύγχρονες τίγρεις που απειλούν την δημιουργικότητα μας είναι η άποψη που έχουν οι άλλοι για τις ιδέες μας.

Και το ερώτημα συνεχίζει να αιωρείται πάνω από το κεφάλι μας με την μορφή μιας ιδέας που ποτέ δεν της προσφέραμε την απαραίτητη φροντίδα: Ποια είναι τελικά η πραγματική δύναμη που έχει η άποψη των άλλων για τις ιδέες μας;

 

Χρήστος Παπανίκας