Home Blog Self Innovation Tα Μυστικά της Υπεραπόδοσης: Συγκέντρωση και Εστίαση Προσοχής

Tα Μυστικά της Υπεραπόδοσης: Συγκέντρωση και Εστίαση Προσοχής

Το 250 μ.χ ο Βουδιστής μοναχός Bodidharma πέρασε μέσα από τα Ιμαλάια και έφτασε μετά από ένα επίπονο και χρονοβόρο ταξίδι στον Ναό των Σαολίν, στα βουνά Singaτης Κίνας. Αυτό που είδε ήταν ένας μικρός αριθμός μοναχών όπου είχαν εξαιρετικές ικανότητες στο να μπορούν να ασκούν την συγκέντρωση τους με απίστευτη ακρίβεια σε απλές και καθημερινές δραστηριότητες χωρίς να επηρεάζονται καθόλου εύκολα από εξωτερικές αποσπάσεις.

Επειδή όπως θα διαπίστωνε οι μοναχοί ήταν απροστάτευτοι απέναντι σε οποιαδήποτε απειλή, αποφάσισε να τους μάθει ένα συνδυασμό από τεχνικές διαλογισμού και κινήσεις πολεμικών τεχνών όπου είχαν σαν βάση τις κινήσεις ζώων. Με το πέρασμα των χρόνων, η εξέλιξη αυτών των τεχνικών θα γεννούσε αυτό που σήμερα ονομάζουμε KungFu.

Σήμερα, στην επιτομή των πολεμικών τεχνών η εξάσκηση του πνεύματος και της συγκέντρωσης έχει εξελιχθεί. Μας μαθαίνουν να αδειάζουμε το μυαλό μας, να έχουμε το μέγιστο αποτέλεσμα με την λιγότερη προσπάθεια και να αφήνουμε το μυαλό μας να ρέει.

Όμως γιατί αυτές οι οδηγίες είναι τόσο σημαντικές και πως σχετίζονται με την συγκέντρωση και την εστίαση της προσοχής; Πως μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτές τις γνώσεις και να τις αξιοποιήσουμε προς όφελος μας;

Η συγκέντρωση και η εστίαση της προσοχής είναι η ικανότητα του μυαλού να επιλέγει στιγμή πρός στιγμή ποια πληροφορία είναι περισσότερο χρήσιμη σε σχέση με τους στόχους σου. Στην ουσία η συγκέντρωση έχει άμεση σχέση με την αίσθηση του ελέγχου. Το να αισθάνεσαι ότι έχεις τον έλεγχο του μυαλού σου σχετίζεται άμεσα με το ν’ αναπτύξεις μια ισχυρή επίγνωση του εαυτού  ή την ικανότητα να αισθάνεσαι ότι σου ανήκουν οι σκέψεις που βρίσκονται μέσα στο μυαλό σου.

Η συγκέντρωση και η προσοχή σε βοηθούν να συνδέεις το τι συμβαίνει σε εσένα με τις επιθυμίες σου και ταυτόχρονα να κάνεις επιλογές για το ποια πληροφορία θα εξυπηρετήσει καλύτερα τις επιθυμίες αυτές.

  • Δύο είδη πληροφοριών
Είδη Πληροφοριών

Είδη Πληροφοριών

Σύμφωνα με τον Dr. Tram Neil, ψυχολόγο στο University of Albany, υπάρχουν 2 κατηγορίες πληροφοριών όπου εστιάζουμε την προσοχή μας και αποθηκεύονται στον εγκέφαλο μας. Η πρώτη ονομάζεται Declarative Knowledge  και η δεύτερη Procedural. Η διαφορά τους έγκειται στην διαφοροποίηση μεταξύ  του  ‘’Ξέρω Τι’’ με το ‘’Ξέρω Πως’’. Η πρώτη σχετίζεται με το κατά πόσο μια πληροφορία είναι έγκυρη ενώ η δεύτερη συνδέεται με τις ικανότητες που χρησιμοποιούμε για να επεξεργαστούμε και να χρησιμοποιήσουμε  το πρώτο είδος γνώσης. Ουσιαστικά η Procedural γνώση είναι να παίρνεις αυτό που ξέρεις (Declarative γνώση) και να κάνεις κάτι με αυτό(ικανότητα).

Χρησιμοποιούμε καθημερινά Proceduralγνώση και αυτό είναι θετικό, αρκεί  οι πληροφορίες και γνώσεις που έχουμε ήδη αποθηκευμένες να μας οδηγούν εκεί που θέλουμε. Οι ψυχολόγοi καθορίζουν την προσοχή ως το τι δεδομένα τοποθετούμε στην μνήμη ώστε να ενεργοποιήσουμε διαδικασίες για να πετύχουμε στόχους που έχουν αξία για εμάς.

  • Διαφορετικά μοντέλα προσοχής:

Oι ψυχολόγοι που ειδικεύονται πάνω στον τομέα της προσοχής αναφέρουν ότι δεν είναι ενας διακόπτης που απλά κλείνεις και ανοίγεις όποτε επιθυμείς αλλά διαφορετικές κατηγορίες όπου η κάθε μια έχει τα δικά της ξεχωριστά χαρακτηριστικά:

  1. Focused Attention: η ικανότητα να συγκεντρώνεσαι σε αισθητήρια δεδομένα. Τι βλέπεις, ακούς, αγγίζεις, μυρίζεις και γεύεσαι.
  2. Sustained Attention: η ικανότητα να διατηρείς την συγκέντρωση σου σε ενα μόνο θέμα ή δραστηριότητα για μεγάλο διάστημα χωρίς αυτή να αποσπάται.
  3. Selective Attention: η ικανότητα να αγνοείς πληροφορίες και ερεθίσματα απ’ το εξωτερικό περιβάλλον τα οποία δεν σου χρειάζονται.

Βέβαια, ο CEOτης προσοχής του εγκεφάλου είναι η Executive Attention. Αυτό το είδος της προσοχής σχετίζεται με την ικανότητα να κάνεις συνειδητές επιλογές για το που θα εστιάσεις την προσοχή σου χωρίς να αποσπάσαι από παρορμήσεις της στιγμής και συναισθηματικές αντιδράσεις που σε σπρώχνουν να δράσεις σε τομείς που απλά δεν σου χρειάζονται ή δεν είναι ωφέλιμοι. Κάτι το οποίο προκύπτει από εξάσκηση.

Πεδίο Προσοχής

Πεδίο Προσοχής

Ανεξάρτητα από την ικανότητα της προσοχής και το που θέτεις την συγκέντρωση σου ώστε να αποφύγεις τις παρορμήσεις, το να βλέπεις και να επεξεργάζεσαι τις κατάλληλες πληροφορίες απαιτεί χρόνο και προσπάθεια, σύμφωνα με τον Richard  Davidson του University of  Wisconsin School of  Medicine. Όπως αναφέρει ο Davidson όταν η προσοχή σου εστιάζεται σε ένα στόχο είναι πολύ πιθανό να χάσεις τον δεύτερο. Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται Attentional Blink. Το πρόβλημα δηλαδή με την προσοχή είναι ότι και ο επόμενος στόχος που θα εστιάσεις θα σχετίζεται  ακριβώς με αυτό που ήθελες όταν εστίαζες στον πρώτο. Οι στόχοι αλλάζουν αλλά όχι και το περιεχόμενο όπου τοποθετείς αξία και βασίζεται το που θα στρέψεις την προσοχή σου. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αξιοποιείς στο έπακρο όλες  τις πληροφορίες του  περιβάλλοντος όπου είναι διαθέσιμες.

Και αυτό δεν είναι καθόλου παράλογο. Οι περισσότερες διαδικασίες κατά τις οποίες χρησιμοποιούμε την συγκέντρωση μας και εστιάζουμε την προσοχή μας γίνονται υποσυνείδητα. Και μάλιστα δεν μπορεί να συμβεί διαφορετικά. Οι πληροφορίες που δεχόμαστε και επεξεργαζόμαστε χωρίς να το ξέρουμε είναι κάποιες δεκάκις εκατομμύρια το δευτερόλεπτο και αν είχαμε συνειδητή επίγνωση αυτών είναι πολύ πιθανόν να κάναμε βουτιά στα βαθιά νερά της σχιζοφρένειας. Για να μην συμβεί αυτό δημιουργούμε νοητικούς φακέλους και κατηγοριοποιούμε δεδομένα όπου συνδυάζονται με το τι λαμβάνουμε και το τι έχουμε ήδη αποθηκευμένο. Και κάπου στην μέση βρίσκεται η διαδικασία όπου παίρνουμε αποφάσεις και κάνουμε επιλογές.

Όμως αυτό που δεν γνωρίζουμε είναι ότι από την στιγμή όπου θα στηριχτούμε σε κάποιον από τους νοητικούς φακέλους για να εστιάσουμε την προσοχή μας, η αντίληψη μας αλλάζει πολύ δύσκολα, σύμφωνα με τον Dr. Fernando Miranda, επικεφαλής επιστήμονας στην West Coast και χειρούργο νευροφυσιολόγο του Johns Hopkins School of Medicine.

Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει λύση. Σύμφωνα με τον παραπάνω επιφανή επιστήμονα, παρόλο που η εστίαση της προσοχής μας βασίζεται τις περισσότερες φορές σε υποσυνείδητη αντίληψη του περιβάλλοντος, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε Reflection, την ικανότητα να μπορούμε σε ένα μεγάλο ποσοστό να ελέγξουμε αυτές τις υπερταχίες αυτόματων σκέψεων και αντιδράσεων. Αυτό επιτυγχάνεται με το να έχουμε και να εξασκούμε την ικανότητα της επίγνωσης σε σκέψεις όπου μας δημιουργούν έντονα συναισθήματα, τουλάχιστον για αρχή. Κάτι απλό αλλά συνάμα καθοριστικό.

 

  • Ροή: Η ζώνη της Υπεραπόδοσης
Ροή

Ροή

Η γνώση απαιτεί συλλογή πληροφοριών. Η γνώση είναι σαν ζωντανός οργανισμός και όπως του φερθείς θα σου φερθεί ανάλογα.

Οι πρώτοι Κομφουκιανικοί κατανόησαν γρήγορα κάτι πολύ σημαντικό για την ανθρώπινη ύπαρξη. Ο καλύτερος τρόπος για να ζεις είναι μέσω της μάθησης του να ελέγχεις το συνειδητό σου και αυτός ο έλεγχος περιλαμβάνει πολλές δεξιότητες.

Οι εξελικτικές διαδικασίες όπου έχουν σκοπό να διατηρήσουν την ίδια τους την συνέχεια έχτισαν στο νευρικό  μας σύστημα δυνατότητες εκπληκτικής πολυπλοκότητας. Όπως ακριβώς βιώνουμε απόλαυση όταν εκτελούμε δραστηριότητες απαραίτητες για την επιβίωση μας, όπως λήψη τροφής ή κάνοντας sex, έτσι ακριβώς βιώνουμε απόλαυση όταν αναλαμβάνουμε ένα project που απαιτεί την πλήρη συμμετοχή όλων των ικανοτήτων μας και τις στρέφει προς νέες κατευθύνσεις.

Τέτοια συναισθήματα απόλαυσης δημιουργούνται όταν η συγκέντρωση μας δεν αποσπάται, όταν χάνουμε το αίσθημα του χρόνου και έχουμε μια βαθιά αίσθηση ότι έχουμε καταφέρει κάτι ξεχωριστό.

  • Χαρακτηριστικά Ροής

1. Ξεκάθαροι στόχοι. Ξέρουμε ακριβώς τι θέλουμε και πως να το αποκτήσουμε. Η έννοια του σκοπού σε όλο της το μεγαλείο.

2. Δημιουργείται το απόλυτο σημείο τομής: Οι προσωπικές μας ικανότητες συναντούν τις κατάλληλες συνθήκες για να εκφραστούν.

3. Είμαστε απόλυτα αφοσιωμένοι στην δράση και δεν φοβόμαστε την αποτυχία.

4. Η συγκέντρωση μας βρίσκεται εστιασμένη μόνο σε αυτό που κάνουμε και δεν αποσπάται από ερεθίσματα.

5. Μειώνονται οι περιορισμοί που μας θέτει το Ego(Eγώ).

6. Απίστευτη απόλαυση της διαδικασίας γιατί εκτελούμε μια δραστηριότητα όπου μας επιτρέπει  να εκφράσουμε τις δυνατότητες μας στο μέγιστο και να μάθουμε τα όρια μας.

  • Πεδίο Μελέτης
Πεδίο Μελέτης

Πεδίο Μελέτης

Ένα από τα πρώτα πεδία μελέτης της υπεραπόδοσης και στο πως αυτή συνδέεται με την συγκέντρωση και την προσοχή είναι αυτό της αθλητικής ψυχολογίας.

Οι κορυφαίοι αθλητές χρειάζεται να μένουν συγκεντρωμένοι κάτω από δύο εξαιρετικά αντίξοες καταστάσεις. Η πρώτη είναι οι εξαιρετικά μακροσκελείς και κουραστικές προπονήσεις και η άλλη είναι η απόδοση που χρειάζεται σε καταστάσεις υψηλής πίεσης και άγχους. Αυτές οι καταστάσεις αναλύονται στο φάσμα που ονομάζεται από τους ψυχολόγους Arousal  Level, και περιγράφει με απλά λόγια το πόσο βαριόμαστε ή είμαστε ενθουσιασμένοι όταν πραγματοποιούμε μια δραστηριότητα. Το Arousal  Level αντιστοιχεί στις ποσότητες αδρεναλίνης που ρέουν στο αίμα μας όταν εκτελούμε μια δραστηριότητα και το κλειδί για την κατανόηση της είναι στο πως συνδέεται η προσοχή με το ερέθισμα.

Όσο περισσότερο ενθουσιασμένοι είμαστε τόσο περισσότερο αδρεναλίνη παράγουμε. Όταν υπάρχει υπερδιέγερση ή υποδιέγερση τότε τα ποσά της αδρεναλίνης δημιουργούν περισσότερα προβλήματα απ’ ότι λύνουν. Το μυστικό βρίσκεται στο να κινούμαστε σε ένα πλαίσιο relaxed – alert, το οποίο ονομάζεται Optimal  Arousal και είναι η στιγμή όπου αποδίδουμε στο μέγιστο χωρίς να προσπαθούμε ενώ ταυτόχρονα απολαμβάνουμε τόσο πολύ την διαδικασία όπου είμαστε πλήρως απορροφημένοι στο παρόν. Τότε είναι που αναφέρουμε ότι βρισκόμαστε σε ζώνη υπεραπόδοσης και τα χημικά που βρίσκονται σε έξαρση στον εγκέφαλο είναι σεροτονίνη και ενδορφίνες.

Όμως η ροή δεν είναι μόνο αυτό.

 

  • Ικανότητες για Επίτευξη Υπεραπόδοσης
Ακόνισε τις Ικανότητες σου

Ακόνισε τις Ικανότητες σου

1. Συναισθηματικές Ικανότητες

Μια συναισθηματική δεξιότητα είναι η ικανότητα να αναγνωρίζουμε τα συναισθήματα μας και μετά να τα διαχειριζόμαστε με τέτοιο τρόπο ώστε να γίνοτναι χρήσιμα με τρόπο όπου λειτουργούν ως ενα ποιοτικό κίνητρο και περεταίρω γνώση – οδηγός για το μέλλον. Ενώ δεν μπορούμε ν’ αλλάξουμε το πως αντιδρούμε συναισθηματικά σε πολλά εξωτερικά ερεθίσματα, μπορούμε ν’ αλλάξουμε τον τρόπο που σκεφτόμαστε για τα συναισθήματα αυτά, κάτι το οποίο είναι εξαιρετικά χρήσιμο. Όσο περισσότερο χρησιμοποιούμε αυτό το εργαλείο της επίγνωσης τόσες περισσότερες νέες Synapses ή συνδέσεις δημιουργούμε ώστε να το κάνουμε πιο αποτελεσματικά και γρήγορα.

Το να αφηνόμαστε παθητικά σε εξωτερικά ερεθίσματα, χωρίς να δίνουμε προσοχή στη εμπειρία της κάθε στιγμής δεν προκαλεί καμία εσωτερική αλλαγή στην λειτουργία του εγκεφάλου.

Ένα χρήσιμο εργαλείο γι’ αυτήν της περίπτωση είναι το Self – awarenessτο οποίο τώρα πια είναι Cognitive Strategie. Ένα τρόπος για να χρησιμοποιηθεί το συγκεκριμένο εργαλείο είναι να κάνουμε στον εαυτό μας την ερώτηση ‘’ Τι δεν κάνω αυτή την στιγμή;’’ Η συγκεκριμένη ερώτηση έχει την ικανότητα  να στρέφει την προσοχή και συγκέντρωση μας σε πλαίσια εποικοδομητικά και να μας παροτρύνει να κάνουμε ερωτήσεις όπως ‘’τι δεν θέλω ν ‘αντιμετωπίσω’’, ερωτήσεις όπου μπορούν να δώσουν απάντηση σε πολλά ερωτήματα μας ως προς το κίνητρο που βρίσκεται πίσω από την αποφυγή καταστάσεων σημαντικών για την εξέλιξη μας. Έρευνες χρόνων πάνω στην απόδοση έχουν δείξει ότι είναι πιο αποτελεσματικό να ρωτάμε τον εαυτό μας αν θέλει να προβεί σε κάποια δραστηριότητα παρά να του δίνουμε άμεσες εντολές. Αυτό συμβαίνει γιατί ασκούμε λιγότερη πίεση ενώ ταυτόχρονα μαθαίνουμε καλύτερα και εις βάθος τμήματα του εαυτού μας που πριν δεν ξέραμε.

2. Aπέκτησε Επίγνωση των Προσωπικών σου Σαμποτέρ

Μέσα μας έχουμε ένα εσωτερικό κριτή ο οποίος δημιουργεί πλαίσια άγχους, ενοχής, απογοήτευσης και θυμού. Αυτός ο κριτής μας πείθει διαρκώς ότι ξέρουμε τι είναι καλό και τι κακό για εμάς, ενώ η αλήθεια είναι ότι δεν ξέρουμε.

Μια από τις πιο αποτελεσματικές τεχνικές για να μειώσουμε τον τρόπο που σαμποτάρουμε τον εαυτό μας είναι απλά να αρχίσουμε να παρατηρούμε το πως στρέφουμε την συγκέντρωση μας ώστε να κρίνουμε την πραγματικότητα μας.

Πως κρίνουμε τον εαυτό μας

Είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσουμε ότι ο τρόπος που κρίνουμε τον εαυτό μας, είτε η κατάσταση σχετίζεται με την επιτυχία ή την αποτυχία, έχει άμεση επίπτωση στην ψυχική μας υγεία. Κατανοώντας με ποιους τρόπος κρίνουμε τον εαυτό μας είναι μια αρχή για να κατανοήσουμε το πως συμπεριφερόμαστε στον εαυτό μας.

Πως κρίνουμε τους άλλλους

Τα φίλτρα με τα οποία κρίνουμε τους άλλους είναι ικανά να φανερώσουν πολλές πληροφορίες όχι μόνο για το ποιοι είμαστε αλλά και το πως αλληλεπιδρούμε με τους γύρω μας, κάτι κρίσιμο για την ψυχική μας υγεία.

Πως κρίνουμε τις καταστάσεις

Οι τρόποι με τους οποίους κρίνουμε τις καταστάσεις έχει μεγάλη σημασία γιατί φανερώνει με ποιο τρόπο προσεγγίζουμε ή αποφεύγουμε συγκεκριμένες κατηγορίες καταστάσεων.

 

Χρήστος Παπανίκας

Life Coach / HumanAdvanced.com Founder Με βαθιές γνώσεις πάνω στην ψυχολογία και την Ανθρώπινη Συμπεριφορά, στην Συμβουλευτική Σχέσεων αλλά και στην προσφορά υπηρεσιών Life Coaching, προσφέρει άρθρα πάνω σε θέματα νευραλγικά για την επίτευξη συναισθηματικής ισορροπίας. Με ειδικότητα στην Ψυχολογία Διαχείρισης Συναισθημάτων, Σχέσεων και Πώλησης, ο Χρήστος Παπανίκας προσφέρει υπηρεσίες Life Coaching σε όσους το έχουν ανάγκη. Περισσότερα εδώ : http://www.humanadvanced.com/meet-team/