Home Blog Self Innovation Θέληση και πως να Ξεφύγεις από το 88%

Θέληση και πως να Ξεφύγεις από το 88%

Όταν πέφτουμε σε συζητήσεις που σχετίζονται για θέληση και χρειάζεται να εξηγήσουμε γιατί τελικά δεν κόψαμε το τσιγάρο ή δεν χάσαμε αυτά τα τελευταία κιλά που περίσσευαν, οι φράσεις γίνονται άβολες, οι σκέψεις απότομες και οι δικαιολογίες πολλαπλασιάζονται σαν τον Έμπολα. Όταν η θέληση και η Ντοπαμίνη πιάνουν δουλειά οι επιστήμονες τρίβουν τα χέρια τους και εμείς τα μάτια μας.

Ο Χρόνος Άλλαξε αλλά όχι και οι Συνήθειες

Υπολογίζεται στατιστικά πως το 88% των υποσχέσεων που θα δώσουμε στην διαδοχή του παλιού χρόνου από τον παλιό θα πέσουν στον Καιάδα. Εκτός του ότι είμαστε εξαιρετικά κακοί εγκεφαλικά στο να προβλέπουμε τις συμπεριφορές του ίδιου μας του εαυτού, αποδεικνύεται ότι είναι και κομμάτι δύσκολο να ταυτιστούμε με την φράση ισχυρή θέληση.

Μπορεί κάθε Ιανουάριο να φανταζόμαστε πως στον επερχόμενο μήνα θα είμαστε άλλοι άνθρωποι(κάποιοι μπορεί να το πετυχαίνουν – δεν κάνω κυνήγι μαγισσών γιατί θα πέσω σε fallacy of feedback loop!!!) και εξοπλισμένοι με χαρτί και στυλό να καταγράφουν όραμα, στόχους και mini projects, στον απολογισμό του Φεβρουαρίου υπάρχει περίπτωση τα αποτελέσματα να μην είναι τόσο αισιόδοξα.

Στο περίφημο Marshmallow Experiment του 1985 που πραγματοποίησε ο Walter Michel στο Πανεπιστήμιο του Stanford, δοκιμάζεται η θέληση μικρών, τετράχρονων, παιδιών για το πόσο χρόνο μπορούν να διαχειριστούν την παρόρμηση να μην φάνε εν τέλει την καραμέλα που έχουν μπροστά τους, αποδεικνύεται ότι τα πιτσιρίκια για να να μπορέσουν να αντισταθούν του πειρασμού κατεύθυναν την προσοχή τους άρα και την θέληση τους με διάφορους νοητικούς ελιγμούς μακριά ή διαφορετικά από τις καραμέλες. Τα ίδια παιδιά, 15 χρόνια μετά εξελίχθηκαν στο μεγαλύτερο ποσοστό τους σε ανθρώπους πετυχημένους. Όχι τυχαίο νομίζω.

Το που και το πως εστιάζουμε την προσοχή μας είναι εξαιρετικά σημαντικό για την εξάσκηση και κατ’ επέκταση της θέλησης. Επειδή ο εγκέφαλος παίζει παιχνίδια που πολλές φορές δεν αγγίζουν καν το συνειδητό μας, το να κατευθύνουμε την προσοχή μας και την θέληση μας συνειδητά είναι καθοριστικό αλλά με το τίμημα ότι χρειάζεται εξάσκηση. Και αυτό δεν αρέσει στον εγκέφαλο μας!

Βέβαια υπάρχουν και τα παράξενα της επιστήμης. Αν προσπαθείς να θυμηθείς πολλές πληροφορίες ή πολλούς στόχους το πιο πιθανό είναι πως η θέληση σου θα εξασθενίσει γιατί θα βιώσεις cognitive load, ένα είδος υπερφόρτωσης όπου θα σπρώξει τον εγκέφαλο σου(το μέρος που ονομάζεται μέσο πρόσθιος φλοιός – prefrontal cortex) να υποκύψει πιο εύκολα σε ‘’σατανικές’’ παρορμήσεις που φέρνει η στιγμή.

Ακόμα, μπορεί να παρατηρήσεις μια περίεργη συνήθεια που έχει κάποιος πετυχημένος και να την υιοθετήσεις και εσύ πιστεύοντας ότι με αυτό τον τρόπο η επιτυχία θα πέσει πάνω σου σαν να σου ρίχνει χαστούκι ένα ισχυρό ξόκρι. Σε αυτές τις περιπτώσεις υποκύπτουμε στο φαινόμενο που ονομάζεται Spotlight Effect, και αναφέρει πως όταν εστιάζουμε την προσοχή μας σε ένα συγκεκριμένο αντικείμενο όλα τα υπόλοιπα γύρω μας εξαλείφονται. Σε αυτό οφείλεται εν μέρει και το παράδοξο του γιατί εκλέγουμε βουλευτές που μας κλέβουν μπροστά στα μάτια μας ή γιατί μπορεί να ψάχνουμε με τις ώρες τα κλειδιά μας και στο τέλος να διαπιστώνουμε ότι τα κρατούσαμε στο  χέρι μας! Ακόμα και εγώ έπεισα τον εγκέφαλο μου πως το να πληρώσω τον ΕΝΦΙΑ με συμφέρει από το να πλήρωνα το χαράτσι, ενώ στην ουσία είναι απλό Influential marketing. Είναι σαν να θέλω να σου πουλήσω δύο αμάξια που έχουν το κακό τους το χάλι και απλά το δεύτερο να είναι σε καλύτερη κατάσταση από το πρώτο. Και εσύ μετά θα περιφανεύεσαι πως η επιλογή του δεύτερου ήταν έξυπνη κίνηση! Περίεργα πράγματα.

Ας Μιλήσουμε Επιτέλους για Νευροεπιστήμη

Όταν πρόκειται για θέληση τότε μιλάμε για επιλογές. Θα υποκείψουμε στην παρόρμηση του να φάμε το λαχταριστό γλυκό με την ζεστή μερέντα να λιώνει μπροστά μας ή θα ασκήσουμε περίσσια επιμονή και θα κρατηθούμε;

Το 1954 και κατά τύχη, οι νευροεπιστήμονες James Olds and PeterMilner του Πανεπιστημίου McGill θα ανακαλύψουν την ορμόνη Ντοπαμίνη. Αρχικά εντόπισαν πως το μέρος του εγκεφάλου που ονομάζεται nucleus accumbens, ενεργοποιεί θετικά συναισθήματα. Όταν τρώς ένα κέικ σοκολάτας ή ακούς την αγαπημένη σου μουσική, το μέρος αυτό του εγκεφάλου σε κάνει να αισθάνεσαι όμορφα.

Με τον ίδιο τρόπο που η διαδικασία της όρασης ξεκινά από τον αμφιβληστοειδή, με τον ίδιο τρόπο η διαδικασία επιλογής και λήψης αποφάσεων ξεκινα από την ντοπαμίνη. Αυτό που είναι ενδιαφέρον είναι πως τα πάντα στηρίζονται στις προσδοκίες. Οι νευρώνες της ντοπαμίνης συνεχώς παράγουν μοτίβα στηριζόμενοι στην εμπειρία. Η ομοφωνία ή κακοφωνία της πραγματικότητας χτίζεται σε μοντέλα διαδοχής όπου επιτρέπουν τον εγκέφαλο να προσμονεί το τι έρχεται έπειτα.

Οι προσδοκίες που δημιουργούν οι νευρώνες της ντοπαμίνης συνδέονται με το μέρος του εγκεφάλου που ονομάζεται Anterior Cingulated Cortex (ACC), και ένα μέρος της δουλειάς του είναι να εντοπίζει λάθη. Όταν οι προσδοκίες που οριοθετεί η ντοπαμίνη δεν εκπληρώνονται τότε ο ACC ενεργοποιεί αρνητικά συναισθήματα. Αυτός είναι και ένας λόγος που αν τελικά δεν φάς το γλυκό που τόσο ήθελες θα παρακινηθείς περισσότερο στο να δείς μια ταινία που περιλαμβάνει θυμό και όχι θετικά συναισθήματα. Απλά η πρώτη ταινία εκφράζει  καλύτερα την συναισθηματική σου κατάσταση.

Όμως ο ACC πραγματοποιεί και μια άλλη εργασία. Σπρώχνει τις κυψέλες της ντοπαμίνης στο να θυμούνται τις επιλογές σου! Με αυτό τον τρόπο και στο άμμεσο μέλλον οι νευρώνες της ντοπαμίνης θα έχουν τα απαραίτητα στοιχεία για να προετοιμάσουν τις προσδοκίες του μέλλοντος.

Κάθε φορά όμως ασκείς ισχυρή θέληση ο εγκέφαλος σου το θυμάται. Με αποτέλεσμα την επόμενη φορά να είναι πιο εύκολο να πειθαρχήσεις στην δύσκολη στιγμή. Και μπορεί να αισθάνεσαι δυσφορία στην προσπάθεια να πειθαρχήσεις την θέληση σου όμως μην ξεχνάς:

Τα ανθρώπινα συναισθήματα είναι βαθιά ριζωμένα στις προβλέψεις υψηλά ευέλικτων εγκεφαλικών κυττάρων, όπου συνεχώς αλλάζουν τις συνδέσεις τους για να αντανακλούν αυτό που εμείς ονομάζουμε πραγματικότητα

Χρήστος Παπανίκας